Axşam saatlarında, gündəlik iş bürkü səs-küyündən uzaqlaşıb divana uzandıqda yəqin ki, çoxumuz smartfon ekranını sonsuz bir lent kimi sürüşdürürük. Bəyəndiyimiz şəkillər, yazdığımız şərhlər, daxil olduğumuz qruplar… Faktiki olaraq, biz rəqəmsal məkanda özümüzün ikinci bir bədənini – “rəqəmsal klonumuzu” yaradırıq.
Bəs vəfat edənlərin bu rəqəmsal mirası nə olacaq? İnternet nə vaxtsa yaşayan, lakin indi mövcud olmayan insanların rəqəmsal qəbiristanlığına çevrilir?
Rəqəmsal qəbiristanlıq: Statistika nə deyir?
Müasir sosioloji araşdırmalara və proqnozlara görə, əgər mövcud tendensiya bu şəkildə davam edərsə, 2060-cı illərin sonuna qədər dünyaca məşhur sosial şəbəkə platformalarında dünyasını dəyişmiş insanların hesablarının sayı, canlı istifadəçilərin sayını üstələyəcək. Yəni serverlərdə ölülərin xatirələri dirilərin paylaşımlarından daha çox yer tutacaq.
Hazırda böyük texnologiya nəhəngləri bu məsələni hüquqi müstəvidə həll etməyə çalışırlar. Məsələn, hesab parametrlərində “vəsiyyət edilən şəxs” (Legacy contact) funksiyası var. Siz sağlığınızda təyin edirsiniz ki, mənə nəsə olarsa, hesabı sil və ya onu “xatirə səhifəsinə” (In Memoriam) çevir. Lakin məsələnin fəlsəfi və texnoloji tərəfi daha qorxuludur.
Süni intellekt və “rəqəmsal ruh”
Bu gün süni intellekt neyron şəbəkələri sizin sağlığınızda yazdığınız 10 minlərlə mesajı, səs qeydlərinizi və reaksiya formalarınızı analiz edərək sizin düşüncə modelinizi tamamilə kopyalaya bilir.
Dünyada artıq bəzi startaplar “Grief Tech” (Kədər texnologiyası) sahəsində xidmət təklif edirlər. Dünyasını dəyişmiş yaxınınızın köhnə dataları süni intellektə yüklənir və o, sizə rəhmətə gedən şəxsin dilindən, onun səs tonu və cümlə strukturu ilə cavablar yazır.
Bu, insanın rəqəmsal ölümsüzlüyüdür, yoxsa təbiətin və ölümün müqəddəs qanunlarına qarşı kiber-təcavüz? Serverlərdə sonsuza qədər yaşayan rəqəmsal profilimiz bizi gələcək nəsillərə necə tanıdacaq?
Bu gecə smartfonunuzu söndürməzdən əvvəl rəqəmsal izlərinizə bir də baxın. Çünki gələcəyin arxeoloqları bizi torpaq altındakı əşyalarımızla yox, bulud yaddaşındakı bəyənmələrimizlə kəşf edəcəklər.
N.Talıbov
