Yaş artdıqca yaddaşın zəifləməsi və diqqətin azalması təbii proses hesab olunur. Lakin alimlər bildirirlər ki, gündəlik həyatdakı bəzi sadə vərdişlər beynin qocalmasını yavaşlada və uzun illər sağlam qalmasına kömək edə bilər.
Son illərdə aparılan çoxsaylı elmi araşdırmaların ortaq nəticəsi göstərir ki, müntəzəm fiziki aktivlik, xüsusilə hər gün sürətli templə piyada gəzmək, beyin sağlamlığını qorumaq üçün ən təsirli və əlçatan üsullardan biridir.
Gündə 30 dəqiqə gəzmək niyə vacibdir?
Nevroloqların sözlərinə görə, fiziki hərəkət beyinə gedən qan dövranını yaxşılaşdırır, oksigen və qida maddələrinin çatdırılmasını artırır. Bu proses yaddaş və öyrənmə ilə əlaqəli beyin nahiyələrinin fəaliyyətini dəstəkləyir.
Araşdırmalar göstərir ki, müntəzəm gəzinti yaddaşı gücləndirə bilər, diqqəti və konsentrasiyanı yaxşılaşdıra bilər, yaşla əlaqəli idrak zəifləməsinin sürətini azalda bilər, stress hormonlarının səviyyəsini aşağı sala bilər, yuxu keyfiyyətini yaxşılaşdıraraq beynin bərpasına kömək edə bilər.
Alimlər hesab edirlər ki, fiziki aktivlik beynin “neyroplastiklik” adlanan xüsusiyyətini dəstəkləyir. Bu, beynin yeni sinir əlaqələri yaratmaq və mövcud əlaqələri gücləndirmək qabiliyyətidir. Xüsusilə hipokamp adlanan və yaddaşın formalaşmasında mühüm rol oynayan beyin nahiyəsi fiziki hərəkətdən müsbət təsirlənir.
Təkcə idman zalı deyil
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, bunun üçün mütləq ağır idmanla məşğul olmaq lazım deyil.
Aşağıdakı fəaliyyətlər də faydalıdır:
sürətli piyada gəzintisi;
velosiped sürmək;
üzgüçülük;
yüngül qaçış;
rəqs;
bağçılıq və aktiv ev işləri.
Əsas şərt hərəkəti davamlı vərdişə çevirməkdir.
Beyni qorumağın digər yolları
Nevroloqlar yalnız fiziki aktivliyin kifayət etmədiyini bildirirlər. Beyin sağlamlığını qorumaq üçün aşağıdakı vərdişlər də tövsiyə olunur:
7–9 saat keyfiyyətli yuxu;
tərəvəz, meyvə, balıq və tam taxıllarla zəngin qidalanma;
yeni bacarıqlar öyrənmək;
kitab oxumaq və zehni məşqlər etmək;
sosial əlaqələri qorumaq;
yüksək qan təzyiqi, şəkərli diabet və xolesterini nəzarətdə saxlamaq.
Uzunmüddətli stress beynin yaddaş və emosiyalara cavabdeh hissələrinin fəaliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər.
Bu səbəbdən meditasiya, nəfəs məşqləri, təbiətdə gəzinti və sevilən hobbilərlə məşğul olmaq da beyin sağlamlığını dəstəkləyən amillər sırasında göstərilir.
Alimlərin qənaətinə görə, beyni gənc saxlamağın sirri bahalı dərmanlarda və ya mürəkkəb üsullarda deyil. Hər gün ən azı 30 dəqiqə aktiv hərəkət etmək, sağlam qidalanmaq, kifayət qədər yatmaq və zehni daim məşğul saxlamaq yaşlandıqca yaddaşın və idrak funksiyalarının qorunmasına kömək edə bilər.
Mütəxəssislər xatırladırlar ki, bu vərdişlər beyin sağlamlığını dəstəkləsə də, demensiya və ya digər nevroloji xəstəliklərin qarşısını tam aldığı demək deyil. Yaddaşda ciddi dəyişikliklər və ya digər narahatedici əlamətlər yarandıqda mütləq həkim-nevroloqa müraciət etmək lazımdır.
Sunay Aydın
