Dünya musiqi tarixinin ən parlaq simalarından biri olan Volfqanq Amadey Motsart 1791-ci il dekabrın 5-də, cəmi 35 yaşında Vyanada vəfat etdi. O, bəşəriyyətə yüzlərlə ölməz əsər qoysa da, özü yoxsulluq içində, kimsəsizlər qəbiristanlığında dəfn olundu.
Lakin onun ölümündən dərhal sonra başlayan və bu gün də davam edən bir sual musiqi dünyasını məşğul etməkdədir: Motsart öz əcəli ilə öldü, yoxsa kiminsə qurbanı oldu?
Antonio Salyerinin “Qısqanclıq” ittihamı
Motsartın zəhərlənməsi versiyasının mərkəzində çox vaxt onun müasiri, saray bəstəkarı Antonio Salyeri dayanır. Puşkinin məşhur dramı və Miloş Formanın 8 Oskar qazanmış “Amadeus” filmi bu iddianı kütləvi şüura yeritdi: Orta səviyyəli, amma həsəd aparan Salyeri Allahın vergisi olan Motsartı qısqanclıqdan zəhərləyib.
Hətta Salyerinin ömrünün son illərində psixoloji problemlər yaşayarkən “Motsartı ben zəhərlədim” dediyi iddia olunurdu. Lakin müasir tarixçilər bu versiyanı tamamilə rədd edirlər. Reallıqda onlar rəqib olsalar da, bir-birlərinin istedadına hörmət edirdilər və Salyerinin belə bir cinayət törətməsi üçün heç bir ciddi sübut yoxdur.
Bəs Motsart özü nə deyirdi?
Maraqlıdır ki, zəhərlənmə şübhəsini ilk ortaya atan elə Motsartın özü olub. Ölümündən bir neçə ay əvvəl həyat yoldaşı Konstansaya dediyi bu sözlər məktublarda qeyd olunub: “Mən bilirəm ki, çox qalmayacağam. Şübhəsiz ki, kimsə mənə zəhər verib. Mən bu fikirdən xilas ola bilmirəm.”
Bəstəkar son aylarında sirli bir müştərinin sifarişi ilə “Rekviem” (Ölüm duası) musiqisini bəstələyirdi və depressiyada olduğu üçün bu əsəri özünün ölüm duası hesab edirdi. Bu psixoloji gərginlik onun zəhərləndiyini düşünməsinə səbəb ola bilərdi.
Tibb elmi nə deyir?
Motsartın ölüm kağızında rəsmi səbəb olaraq “kəskin darı qızdırması” (severe miliary fever) yazılmışdı. Müasir tibb tarixçiləri bəstəkarın simptomlarını (bədənin kəskin şişməsi, qusma, oynaq ağrıları) təhlil edərək bir neçə real tibbi diaqnoz irəli sürürlər:
Revmatik qızdırma: Uşaqlıqdan bəri zəif sağlamlığı olan Motsartın o illərdə Vyanada yayılan epidemiya fonunda bu xəstəliyə yoluxması.
Böyrək çatışmazlığı: Bədənin kəskin şişməsi böyrəklərin sıradan çıxdığını göstərir.
Səhv müalicə: O dövrün tibb elmində geniş yayılan “qan alma” metodu onsuz da zəifləmiş bəstəkarın bədənini tamamilə taqətdən salmış ola bilər.
Motsartın qəbrinin dəqiq yeri bilinmədiyi üçün onun qalıqları üzərində DNT və ya toksikoloji analiz aparmaq qeyri-mümkündür. Görünür, dahi bəstəkarın ölümü, onun musiqisi kimi, həmişə sirli və sehrli bir mif olaraq qalacaq.
N.Talıbov
