Demək olar ki, hər kəsin ətrafında görüşlərə, işə və ya tədbirlərə mütəmadi olaraq gecikən biri var. Maraqlıdır ki, belə insanlar çox vaxt bunu istəmədən etdiklərini, vaxtı düzgün hesabladıqlarını düşündüklərini deyirlər. Bəs niyə bəzi insanlar daim gecikir, digərləri isə hər zaman vaxtında olur?
Psixoloqlar bildirirlər ki, davamlı gecikmək təkcə məsuliyyətsizlik və ya intizamsızlıqla bağlı deyil. Bu davranışın arxasında psixoloji xüsusiyyətlər, zaman qavrayışı və gündəlik vərdişlər dayanır.
Zamanı fərqli hiss edirlər
Psixologiya sahəsində aparılan araşdırmalar göstərir ki, insanlar zamanı eyni şəkildə qəbul etmirlər. Bəzi şəxslər 10 dəqiqənin necə keçdiyini dəqiq hiss etdiyi halda, digərləri vaxtın axışını olduğundan daha yavaş qiymətləndirirlər.
Bu səbəbdən onlar evdən çıxmağa hələ kifayət qədər vaxt qaldığını düşünür, lakin yolda yaranan kiçik gecikmələr planlarını tamamilə dəyişir.
Həddindən artıq nikbin planlaşdırma
Mütəxəssislər bunu “planlaşdırma yanılğısı” adlandırırlar. İnsan beyni bir işi başa çatdırmaq üçün lazım olan vaxtı olduğundan daha az hesablayır.
Məsələn, bir şəxs geyinməyə 5 dəqiqə, yola isə 15 dəqiqə lazım olacağını düşünür. Halbuki geyinmək 15, tıxac isə əlavə 20 dəqiqə çəkə bilər. Nəticədə o, hər dəfə gecikir.
Eyni anda çox iş görmək istəyi
Psixoloqlar qeyd edirlər ki, daim gecikən insanlar çox vaxt evdən çıxmazdan əvvəl əlavə işlər görməyə çalışırlar. Telefon zənginə cavab vermək, e-poçtu yoxlamaq, otağı toplamaq və ya sosial şəbəkələrə nəzər salmaq kimi kiçik görünən məşğuliyyətlər ümumi vaxt itkisini artırır.
Bir neçə dəqiqəlik gecikmə zəncirvari şəkildə böyüyərək yarım saata qədər uzana bilər.
Stress və narahatlıq da rol oynayır
Maraqlıdır ki, bəzi insanlar vacib görüşlərə məhz həyəcan keçirdikləri üçün gecikirlər.
Psixoloqlar bildirirlər ki, güclü narahatlıq qərarvermə prosesini ləngidir. İnsan nə geyinəcəyini, hansı marşrutla gedəcəyini və ya özü ilə nə götürəcəyini dəfələrlə dəyişdiyi üçün vaxt itirir.
Şəxsiyyət xüsusiyyətləri
Araşdırmalar göstərir ki, macərapərəst, emosional və spontan qərarlar verməyə meyilli insanlar vaxt məsələsində daha az dəqiq olurlar.
Əvəzində planlı, detallara diqqət yetirən və məsuliyyət hissi yüksək olan insanlar adətən görüşlərə əvvəlcədən gəlməyə üstünlük verirlər.
Bununla belə, psixoloqlar vurğulayırlar ki, bu, dəyişməz xarakter xüsusiyyəti deyil. Vaxtın idarə olunması öyrənilə bilən bacarıqdır.
Texnologiya problemi həll etmir
Telefonlarda təqvim, xatırlatma və zəngli saat funksiyalarının olmasına baxmayaraq, bir çox insan yenə də gecikir.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, problem texnologiyanın yox, vərdişlərin idarə edilməsindədir. Xatırlatma gəlsə belə, insan “bir dəqiqə sonra çıxaram” düşüncəsi ilə vaxtı uzadır.
Davamlı gecikmək münasibətlərə təsir edir
Psixoloqlar hesab edirlər ki, müntəzəm gecikmə qarşı tərəfdə hörmətsizlik hissi yarada bilər. İşgüzar görüşlərdə bu davranış etibarlılığın azalmasına, şəxsi münasibətlərdə isə narazılıqlara səbəb ola bilər.
Bəzi şirkətlər işə davamlı gecikən əməkdaşları intizam qaydalarını pozan işçi kimi qiymətləndirir. Bu isə karyera inkişafına da mənfi təsir göstərə bilər.
Gecikmənin qarşısını necə almaq olar?
Mütəxəssislər bir neçə sadə üsulu tövsiyə edirlər:
Görüş vaxtını deyil, evdən çıxmalı olduğunuz saatı planlaşdırın.
Yol üçün həmişə əlavə 10-15 dəqiqə ehtiyat vaxt ayırın.
Evdən çıxmazdan əvvəl görüləcək işlərin siyahısını əvvəlcədən hazırlayın.
Sosial şəbəkələrə və telefona baxmağı yola düşdükdən sonraya saxlayın.
Bir həftə ərzində bütün fəaliyyətlərinizin nə qədər vaxt apardığını qeyd edin. Bu, zaman hissinizi daha real qiymətləndirməyə kömək edəcək.
Psixoloqların fikrincə, davamlı gecikmək hər zaman məsuliyyətsizlik əlaməti deyil. Bu davranışın arxasında zamanın fərqli qavranılması, planlaşdırma səhvləri, stress və gündəlik vərdişlər dayanır. Yaxşı xəbər isə odur ki, vaxtın düzgün idarə olunması öyrənilə bilən bacarıqdır. Kiçik dəyişikliklərlə həm iş həyatında, həm də şəxsi münasibətlərdə daha etibarlı və punktual olmaq mümkündür.
N.Talıbov
