Smartfonlar gündəlik həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Bank əməliyyatlarından şəxsi yazışmalara, iş sənədlərindən foto və videolara qədər demək olar ki, bütün məlumatlarımız telefonlarımızda saxlanılır. Məhz buna görə də kibercinayətkarlar və zərərli proqramlar üçün smartfonlar əsas hədəflərdən biridir.
AzPost.info xəbər verir ki, kibertəhlükəsizlik üzrə mütəxəssislər telefonun izlənilməsi və ya casus proqramla yoluxması zamanı bir sıra əlamətlərin ortaya çıxdığını bildirirlər. Bu əlamətlərin hər biri təkbaşına telefonun izlənildiyini sübut etməsə də, bir neçəsi eyni vaxtda müşahidə olunursa, cihazın yoxlanılması tövsiyə edilir.
Batareya həddindən artıq tez boşalır
Telefonun batareyası zamanla zəifləyə bilər. Lakin əvvəllər bir gün işləyən cihaz birdən-birə bir neçə saat ərzində enerji itirirsə, bunun səbəbi arxa planda işləyən proqramlar ola bilər. Casus proqramlar davamlı olaraq məlumat topladığı və internetə ötürdüyü üçün batareyanın sərfiyyatı nəzərəçarpacaq dərəcədə artır.
Telefon istifadə etmədiyiniz halda qızır
Smartfonun oyun oynayarkən və ya video izləyərkən isinməsi normaldır. Ancaq telefon masanın üzərində olarkən belə qızmağa başlayırsa, bu, arxa planda işləyən tətbiqlərin əlaməti ola bilər. Bəzi zərərli proqramlar istifadəçinin xəbəri olmadan mikrofonu, kameranı və GPS-i aktiv saxlayır.
İnternet trafiki səbəbsiz artır
Mobil internet paketiniz tez tükənirsə və ya Wi-Fi istifadəsində qeyri-adi artım müşahidə edirsinizsə, telefonun məlumat ötürməsi mümkündür. Telefonun “Məlumat istifadəsi” (Data Usage) bölməsində hansı tətbiqlərin daha çox internet istifadə etdiyini yoxlamaq faydalıdır.
Telefon öz-özünə davranış dəyişdirir
Bəzən telefonun ekranı özü yanır, tətbiqlər səbəbsiz açılır və ya cihaz gec reaksiya verir. Belə hallar proqram xətaları ilə bağlı ola bilsə də, bəzi casus proqramlar da cihazın davranışına təsir göstərir.
Naməlum tətbiqlər görünür
Telefonunuzda quraşdırmadığınız proqramlar varsa, buna diqqət yetirin. Kibertəhlükəsizlik mütəxəssisləri vaxtaşırı tətbiq siyahısını yoxlamağı və istifadə edilməyən proqramları silməyi tövsiyə edirlər.
Mikrofon və ya kamera göstəricisi tez-tez yanır
Müasir Android və iPhone modellərində mikrofon və ya kameradan istifadə ediləndə ekranın yuxarı hissəsində yaşıl və ya narıncı indikator görünür. Heç bir tətbiqdən istifadə etmədiyiniz halda bu göstəricilər aktivləşirsə, hansı proqramın kameraya və ya mikrofona giriş əldə etdiyini yoxlamaq lazımdır.
Reklamlar və qəribə bildirişlər artır
Telefonunuzda əvvəllər görmədiyiniz reklamlar çıxmağa başlayıbsa və ya naməlum saytlara yönləndirilirsinizsə, cihaz reklam proqramı (adware) və ya digər zərərli proqramla yoluxmuş ola bilər. Belə hallarda naməlum keçidlərə daxil olmaq tövsiyə edilmir.
Bank və sosial şəbəkə hesablarında şübhəli aktivlik
Ən təhlükəli əlamətlərdən biri hesablarınıza icazəsiz giriş cəhdləridir.
Əgər:
SMS təsdiq kodları gəlirsə;
parol dəyişdirilməsi barədə bildiriş alırsınızsa;
sosial şəbəkələrdə sizin göndərmədiyiniz mesajlar görünürsə;
bank tətbiqində tanımadığınız giriş cəhdləri qeydə alınırsa,
bu zaman dərhal bütün parollar dəyişdirilməli və iki mərhələli identifikasiya (2FA) aktivləşdirilməlidir.
Telefonunuzu necə qoruya bilərsiniz?
Mütəxəssislər aşağıdakı təhlükəsizlik qaydalarına əməl etməyi tövsiyə edirlər:
Tətbiqləri yalnız rəsmi mağazalardan (Google Play və App Store) yükləyin.
Əməliyyat sistemini və tətbiqləri mütəmadi yeniləyin.
Naməlum keçidlərə və mesajlara daxil olmayın.
Tətbiqlərin kamera, mikrofon və yerləşmə icazələrini vaxtaşırı yoxlayın.
Güclü parol və iki mərhələli identifikasiyadan istifadə edin.
İctimai Wi-Fi şəbəkələrində həssas əməliyyatlar apararkən ehtiyatlı olun.
Hər qəribəlik izlənilmə demək deyil
Kibertəhlükəsizlik üzrə mütəxəssislər vurğulayırlar ki, batareyanın tez boşalması, telefonun isinməsi və ya internet sərfiyyatının artması həmişə casus proqramın mövcudluğu anlamına gəlmir. Bu hallar köhnəlmiş batareya, proqram xətaları və ya çox resurs tələb edən tətbiqlərlə də bağlı ola bilər.
Lakin sadalanan əlamətlərdən bir neçəsi eyni vaxtda müşahidə olunursa və xüsusilə bank hesabları, elektron poçt və sosial şəbəkələrdə şübhəli fəaliyyət hiss edilirsə, cihazın təhlükəsizlik baxımından yoxlanılması və zəruri hallarda peşəkar dəstək alınması məqsədəuyğundur. Bu cür diqqət həm şəxsi məlumatların, həm də maliyyə təhlükəsizliyinin qorunmasına kömək edə bilər.
Samir Abdulla
