Anqolanın paytaxtı Luandada keçirilən BMT-nin Sivilizasiyalar Alyansının “Sülhə çağırış, Müharibələrə son qoyulması və Beynəlxalq hüquqa hörmət” adlı yüksək səviyyəli Sammiti təkcə beynəlxalq təhlükəsizlik və dialoq məsələlərinin müzakirə olunduğu platforma deyil, həm də Azərbaycanın sülh gündəliyinin beynəlxalq auditoriyaya çatdırıldığı mühüm tribuna oldu. Bu tribunalardan ən diqqət çəkən çıxışlardan birini Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin sədri Şeyxülislam Allahşükür Paşazadə etdi.
Sammitdə onun verdiyi mesajlar yalnız dini xarakter daşımırdı. Çıxışın məzmununda beynəlxalq hüquq, tarixi ədalət, dini həmrəylik və Azərbaycanın xarici siyasət prioritetləri bir-birini tamamlayan xətt təşkil edirdi.
Azərbaycanın sülh siyasətinə beynəlxalq dəstək mesajı
Şeyxülislam çıxışında ilk növbədə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin salamlarını tədbir iştirakçılarına çatdırıb və BMT Sivilizasiyalar Alyansının müharibələrin dayandırılması və beynəlxalq hüquqa hörmət təşəbbüsünü dəstəklədiyini bildirib. Bu məqam təsadüfi deyil. Son illər Azərbaycan beynəlxalq platformalarda özünü yalnız regional aktor kimi deyil, həm də dialoq və əməkdaşlıq təşəbbüslərinin fəal iştirakçısı kimi təqdim edir. Şeyxülislamın çıxışı da bu siyasi xəttin dini diplomatiya vasitəsilə ifadəsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Dini liderdən ümumbəşəri çağırış
Allahşükür Paşazadə çıxışında dinlərin əsas prinsipinə istinad edərək vurğulayıb ki, bir insanın öldürülməsi bütün bəşəriyyətə qarşı cinayət hesab olunur. Bu yanaşma çıxışın yalnız müsəlman auditoriyasına deyil, müxtəlif din və mədəniyyət nümayəndələrinə ünvanlandığını göstərir. Beləliklə, dini ritorika siyasi ittihamlardan daha çox ümumbəşəri dəyərlər üzərində quruldu.
Gernikadan Xocalıya uzanan tarixi paralel
Çıxışın ən mühüm hissələrindən biri müxtəlif dövrlərdə baş vermiş kütləvi qətliamların eyni kontekstdə təqdim olunması idi. Şeyxülislam Gernika, Srebrenitsa və Xocalını bir sırada çəkərək bildirdi ki, milli, dini və etnik mənsubiyyətə görə törədilən qətliamlar insanlığa qarşı cinayətlərdir. Bu yanaşma Azərbaycanın uzun illər apardığı informasiya siyasətinin davamı sayıla bilər. Burada məqsəd Xocalı faciəsini təkcə regional hadisə deyil, beynəlxalq humanitar hüququn pozulması nümunəsi kimi təqdim etməkdir. Allahşükür Paşazadə xüsusi olaraq Xocalı soyqırımına toxunaraq 1992-ci ildə 613 azərbaycanlının, o cümlədən qadınların, uşaqların və yaşlı insanların qətlə yetirildiyini xatırladıb. Bu faktların BMT platformasında səsləndirilməsi Azərbaycanın Xocalının beynəlxalq səviyyədə tanınması istiqamətində apardığı diplomatik fəaliyyətin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Prezident İlham Əliyevin “Sülh və Barışıq üçün Gernika mükafatı”
Çıxış zamanı diqqət çəkən məqamlardan biri də Prezident İlham Əliyevin Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində sülh və dialoqu təşviq etdiyinə görə “Sülh və Barışıq üçün Gernika mükafatı”na layiq görülməsinin xüsusi vurğulanması oldu. Bu məqam Azərbaycan rəhbərliyinin beynəlxalq sülh təşəbbüslərində rolunun ön plana çıxarılması baxımından əhəmiyyət daşıyır.
Luanda görüşü Afrika qitəsində keçirilən ilk “Sülh Alyansı” Sammiti idi. Bu baxımdan Azərbaycanın belə bir platformada yüksək səviyyədə təmsil olunması ölkənin yalnız Avropa və Yaxın Şərq deyil, Afrika istiqamətində də humanitar və diplomatik əlaqələrini genişləndirmək niyyətini nümayiş etdirir.
Şeyxülislamın çıxışının əsas mesajları nə idi?
QMİ sədri çıxışının əsas məqamları ümumbəşəri problemləri əhatə edib. Burada qeyd edilib ki, beynəlxalq hüquqa hörmət olmadan davamlı sülh mümkün deyil. Şeyxülislam həmçinin dini liderləri münaqişələrin qarşısının alınmasında daha fəal rol oynamağa çağırıb.”Gernika, Srebrenitsa və Xocalı kimi faciələr təkrarlanmamalıdır” deyən QMİ sədri Xocalı soyqırımı beynəlxalq səviyyədə tanınmağın vacibliyini bəyan edib.
A.Paşazadə eyni zamanda çıxışında Azərbaycanı tolerantlıq və multikulturalizm modeli təqdim edən ölkə olaraq nail olduğu uğurlarını təqdim edib. Qmi sədri bəyan edib ki, Prezident İlham Əliyevin sülh təşəbbüsləri beynəlxalq səviyyədə qiymətləndirilir. O, çıxışında həmçinin qeyd edib ki, BMT və Sivilizasiyalar Alyansı qlobal dialoqun əsas platformalarından biri olaraq qalmalıdır.
Luanda Sammitində Şeyxülislam Allahşükür Paşazadənin çıxışı dini nitqdən daha geniş məna daşıyırdı. Burada Azərbaycanın sülh gündəliyi, beynəlxalq hüquqa hörmət, Xocalı həqiqətlərinin tanıdılması, dinlərarası dialoq və dini diplomatiyanın imkanları vahid konsepsiya şəklində təqdim edildi.
Bu baxımdan çıxış həm Azərbaycanın beynəlxalq humanitar diplomatiyasının tərkib hissəsi, həm də qlobal münaqişələrin artdığı bir dövrdə sülh və qarşılıqlı anlaşma çağırışı kimi qiymətləndirilə bilər.
Aydın Əliyev
