SSRİ rəhbərlərinin maaşları bu gün də maraq doğuran mövzulardandır. Lenin, Stalin, Xruşşov, Brejnev və Qorbaçovun nə qədər maaş aldığı, onların adi sovet vətəndaşından nə qədər fərqləndiyi xüsusilə diqqət çəkir.
Lakin rəhbərlərin real maddi imkanlarını yalnız əməkhaqqı ilə ölçmək mümkün deyildi: dövlət onların yaşayış, nəqliyyat və digər xərclərinin böyük hissəsini də qarşılayırdı.
Lenin ayda 500 rubl alırdı
1917-ci il inqilabından sonra Vladimir Lenin Xalq Komissarları Sovetinin sədri kimi ayda 500 rubl maaş alırdı. 1918-ci ildə bu məbləğ 800 rubla yüksəldilmişdi.
Leninin gəlirləri yalnız dövlət maaşı ilə məhdudlaşmırdı. O, kitab və məqalələrinə görə qonorar da alırdı. Məsələn, 1919-cu il üzrə vergi sənədlərində onun 27 min rubl gəlir göstərdiyi qeyd olunur.
Bununla yanaşı, Lenin dövlət tərəfindən təmin olunan yaşayış və istirahət imkanlarından da istifadə edirdi. Buna görə onun maddi vəziyyətini yalnız aylıq maaşla müqayisə etmək düzgün olmazdı.
Stalinin maaşı necə dəyişdi?
İosif Stalinin maaşı hakimiyyətinin müxtəlif mərhələlərində bir neçə dəfə dəyişib.
1930-cu ildə onun aylıq maaşı 500 rubl idi. 1936-cı ildə bu rəqəm 1200 rubla, 1944-cü ildə isə 2300 rubla yüksəldi.
Ən diqqətçəkən dəyişiklik 1947-ci il pul islahatından sonra baş verdi. Stalin bundan sonra ayda 10 min rubl maaş alırdı.
Həmin dövrdə SSRİ-də orta aylıq əməkhaqqı təxminən 1000 rubl idi. Yəni Stalinin rəsmi maaşı orta sovet vətəndaşının gəlirindən təxminən 10 dəfə çox idi.
Lakin Stalin də daxil olmaqla ölkənin ən yüksək rəhbərlərinin real həyat səviyyəsi maaşla müəyyənləşmirdi. Yaşayış yerləri, avtomobil, mühafizə, səfərlər, istirahət və bir sıra digər xidmətlər dövlət hesabına təmin olunurdu.
Bəs digər sovet rəhbərləri?
Stalindən sonra Nikita Xruşşovun aylıq maaşı 800 rubl olub. Leonid Brejnevin maaşı isə hakimiyyətinin sonrakı illərində 1500 rubla çatmışdı.
Yuri Andropovun aylıq maaşı 800 rubl, Mixail Qorbaçovun SSRİ prezidenti kimi maaşı isə 4 min rubl təşkil edirdi.
Brejnevin əlavə gəlirlərinin mənbələrindən biri də yazıçılıq fəaliyyəti idi. Onun kitabları milyonlarla tirajla nəşr olunub və buna görə qonorar aldığı bildirilir.
II Nikolayın maaşı Stalininkindən çox idi?
Maraqlı müqayisələrdən biri də sonuncu Rusiya imperatoru II Nikolayla bağlıdır.
İmperatorun illik maaşı 200 min rubl idi. Bundan başqa, müxtəlif xərclər üçün əlavə vəsait ayrılırdı.
Lakin imperatorun gəlirini sovet rəhbərlərinin maaşı ilə birbaşa müqayisə etmək çətindir. Çünki müxtəlif dövrlərdə rublun alıcılıq qabiliyyəti, qiymətlər və əməkhaqqı sistemi tamamilə fərqli olub.
Əsas məsələ maaş yox, imtiyazlar idi
Tarixi rəqəmlərə baxdıqda bir məqam xüsusilə diqqət çəkir: sovet rəhbərlərinin rəsmi maaşları onların real maddi imkanlarının yalnız bir hissəsini göstərirdi.
Adi vətəndaş mənzil, avtomobil, istirahət, tibbi xidmət və səfər xərcləri ilə bağlı öz büdcəsini düşünməli olduğu halda, ölkənin ən yüksək rəhbərləri bu imkanların böyük hissəsini dövlət hesabına əldə edirdilər.
Ona görə də Lenin və Stalinin maaşlarını bugünkü pulla hesablamaqdan daha maraqlı sual budur: onların dövlət hesabına aldığı imtiyazların real dəyəri nə qədər idi?
Məhz bu müqayisə sovet rəhbərlərinin həyat səviyyəsi ilə sıravi vətəndaşların imkanları arasındakı fərqi daha aydın göstərir.
X. SƏFƏRLİ
