Valyuta bazarında son günlər diqqət çəkən əsas məqamlardan biri avronun bahalaşmasıdır.
Azərbaycan Mərkəzi Bankının 21 avqust 2026-cı il üçün açıqladığı rəsmi məzənnəyə əsasən, 1 ABŞ dolları 1,7000 manat, 1 avro isə 1,9877 manat təşkil edir. Avqustun əvvəlində avronun 1,9633 manat olması ilə müqayisədə artım təxminən 1,2 faizdir.
Bəs, avronun 2 manat həddinə yaxınlaşması Azərbaycan iqtisadiyyatına, idxala, qiymətlərə və biznesin fəaliyyətinə hansı səviyyədə təsir göstərə bilər?
İlk növbədə mühüm məqamı qeyd etmək lazımdır ki, avronun bahalaşması avtomatik olaraq manatın zəifləməsi demək deyil.
Dollar-manat məzənnəsinin 1,7000 səviyyəsində qalması Azərbaycanın valyuta siyasətində sabitliyin qorunduğunu göstərən əsas göstəricilərdən biridir. Avronun manat qarşısında dəyişməsi isə eyni zamanda avronun qlobal valyuta bazarında dollar qarşısındakı mövqeyindən asılıdır. Avronun bahalaşmasının Azərbaycanda təsir edə biləcəyi sahələrə gəlincə, bu, ilk növbədə idxaldır. Azərbaycanın Avropa İttifaqı ilə geniş iqtisadi və ticarət əlaqələri mövcuddur. Avro ilə həyata keçirilən idxal əməliyyatlarında məzənnənin yüksəlməsi məhsulların manat ifadəsində maya dəyərini artırır. Məsələn, 100 min avroluq məhsulun dəyəri 1,9633 manatlıq məzənnə ilə təxminən 196,3 min manat təşkil edirdisə, 1,9877 manatlıq məzənnə ilə bu rəqəm 198,8 min manata yaxınlaşır.
Yəni məhsulun avro ilə qiyməti dəyişməsə belə, onun manatla dəyəri artır. Bu, xüsusilə Avropadan avadanlıq, texnologiya, dərman, tibbi məhsullar, avtomobil, sənaye komponentləri və digər məhsullar idxal edən şirkətlər üçün nəzərə alınmalı amildir.
Lakin burada mühüm bir fərq var. İdxalın bahalaşması avtomatik olaraq pərakəndə qiymətlərin eyni nisbətdə artması demək deyil. Qiymətin son istehlakçıya ötürülməsi şirkətin mənfəət marjasından, bazardakı rəqabətdən, anbar ehtiyatlarından, müqavilələrin şərtlərindən və məhsulun bazardakı alternativlərindən asılıdır. Bununla belə, avronun bahalaşması ölkə iqtisadiyyatında qeyri-neft sektorunun inkişafı, sahibkarlığın genişləndirilməsi, investisiyaların təşviqi, ixrac imkanlarının artırılması və daxili istehsalın gücləndirilməsi kimi mühüm istiqamətləri yenidən aktuallaşdırır. Belə ki, iqtisadiyyat nə qədər çox daxili istehsala və müxtəlif gəlir mənbələrinə söykənərsə, xarici valyuta dəyişikliklərinin daxili bazara təsiri də bir o qədər idarəolunan olur.
Avronun yüksəlməsi Azərbaycan biznesi üçün bir daha göstərir ki, müasir iqtisadiyyatda valyuta riski biznes planlamasının ayrılmaz hissəsidir. Avro ilə məhsul alan şirkət üçün məzənnənin dəyişməsi birbaşa maya dəyərinə təsir edir. Bu səbəbdən sahibkarın hesablaması yalnız “Məhsulu neçəyə alıram?” sualı ilə məhdudlaşmamalıdır.
Daha vacib suallar bunlar olmalıdır: Məzənnə dəyişərsə, maya dəyəri necə dəyişəcək?
Bu artımı qiymətə nə qədər ötürə bilərəm? Mənfəət marjamı qorumaq üçün hansı alternativlərim var?
Beləliklə, valyuta bazarındakı dəyişiklik biznes üçün yalnız maliyyə deyil, həm də strateji idarəetmə məsələsinə çevrilir.
Hazırkı mərhələdə yalnız avronun bahalaşmasına əsaslanaraq genişmiqyaslı qiymət artımı proqnozlaşdırmaq doğru olmazdı. Azərbaycan iqtisadiyyatında qiymətlərin formalaşmasına çoxsaylı amillər təsir edir. Dünya əmtəə qiymətləri, logistika xərcləri, daxili tələb, əməkhaqqı, istehsal xərcləri və digər faktorlar da nəzərə alınmalıdır. Avronun bahalaşması isə bu amillərin üzərinə əlavə xərc təzyiqi yarada bilər. Bu təsir ilk növbədə avro ilə idxal olunan məhsullarda, daha sonra isə həmin məhsullardan istifadə edən biznes sahələrində özünü göstərə bilər.
Amma avronun manat qarşısında möhkəmlənməsi Azərbaycanı avropalı turistlər üçün nisbətən daha əlverişli istiqamətə çevirə bilər.
Həmçinin, Azərbaycandan Avropa bazarlarına məhsul və xidmət ixrac edən şirkətlər üçün də məzənnə dinamikası müəyyən imkanlar yarada bilər. Bu isə Azərbaycanın qeyri-neft ixracının genişləndirilməsi istiqamətində həyata keçirilən siyasət baxımından əhəmiyyətli məqamdır. Yəni, valyuta dəyişiklikləri düzgün idarə olunduğu halda yalnız risk deyil, yeni iqtisadi imkan mənbəyi də ola bilər. Çünki güclü iqtisadiyyat yalnız valyutanın sabitliyi ilə deyil, xarici valyuta dəyişiklikləri qarşısında öz dayanıqlığını qorumaq və yaranan imkanlardan səmərəli istifadə etmək qabiliyyəti ilə də ölçülür.
Çinarə Ağayeva
Biznes məsləhətçi
