Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində gedən bərpa prosesi artıq yalnız dağıdılmış şəhər və kəndlərin yenidən qurulması ilə məhdudlaşmır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur tədricən tikinti meydanından yeni iqtisadi fəaliyyət zonasına çevrilir.
Azpost.info bununla bağlı araşdırmasında bildirir ki, bu prosesin miqyasını göstərən ən diqqətçəkən rəqəmlərdən biri bölgədə layihələrdə iştirak etmək üçün müraciət edən şirkətlərin sayıdır. İqtisadiyyat Nazirliyinin məlumatına görə, indiyədək azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən layihələrdə iştirak üçün 1500-dən çox şirkət müraciət edib. Onların təxminən 500-ü 30-dan çox ölkəni təmsil edən xarici şirkətlərdir.
Qarabağda hansı şirkətlər fəaliyyət göstərir?
Azad edilmiş ərazilərdə fəaliyyət göstərən şirkətlərin tam siyahısı 1500-dən çox müraciət edən şirkətin hamısını əhatə edən vahid açıq reyestr formasında təqdim edilmir. Buna görə aşağıdakı siyahıda rəsmi dövlət qurumlarının məlumatlarında fəaliyyəti, rezidentliyi və ya konkret layihədə iştirakı təsdiqlənən şirkətlərin bir hissəsi göstərilir.
Yerli şirkətlər
Tikinti, infrastruktur və mühəndislik
“Azvirt” MMC – yol və infrastruktur layihələri;
“Körpü-Bina-Tikinti” MMC – yol, körpü və mühəndis qurğuları;
“Akkord” Sənaye Tikinti İnvestisiya Korporasiyası – tikinti və infrastruktur;
“Evrascon” ASC – yol və mühəndis infrastrukturu;
“North West Construction” – tikinti və infrastruktur layihələri.
Enerji və kommunal infrastruktur
“Azərenerji” ASC – elektrik enerjisi infrastrukturu;
“Azərişıq” ASC – elektrik şəbəkələrinin qurulması;
Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyi / “Azərsu” – su və kanalizasiya infrastrukturu.
Sənaye və istehsal
Ağdam Sənaye Parkında rəsmi məlumatlarda adı çəkilən şirkətlər arasında:
“Bafco İnvest” MMC – ayaqqabı istehsalı;
“Qarabike” MMC – velosiped istehsalı;
“Saloğlu Qarabağ” MMC – mebel istehsalı;
“Qarabağ Steel” MMC – boru və qutu profillərin istehsalı layihəsi;
“Thermo Natural Azerbaijan” MMC – tikinti və izolyasiya materialları;
“Ceer Plastik” MMC – plastik tullantıların emalı və polietilen boru istehsalı;
“Dadaş-N” MMC;
“Veliev” MMC;
“Smartpoint” MMC;
“Ram Beynəlxalq Nəqliyyat və Ticarət” MMC;
“Ağ Tekstil” MMC.
Məsələn, “Bafco İnvest” artıq məhsullarını ixrac edir; şirkətin Ağdamdakı müəssisəsində Almaniyanın “Desma” şirkətinin avadanlıqlarından istifadə olunur.
2026-cı ilin iyununda isə “Ceer Plastik” MMC Ağdam Sənaye Parkının yeni rezidenti olub. Layihənin investisiya dəyəri 5 milyon manatdır.
“Araz Vadisi İqtisadi Zonası”nda da yeni rezidentlərin sayı artır. 2026-cı ilin mayında “Baku International Tobacco” MMC 47 milyon manatlıq investisiya layihəsi ilə parkın rezidenti olub.
Xarici şirkətlər
Azad edilmiş ərazilərdə xarici şirkətlər arasında xüsusilə Türkiyə və İtaliya şirkətləri fərqlənir. İqtisadiyyat Nazirliyinin məlumatına görə, ümumilikdə 30-dan çox ölkədən təxminən 500 xarici şirkət bərpa layihələrində iştirak üçün müraciət edib.
Açıq rəsmi məlumatlarda konkret layihələrlə bağlı adı çəkilən xarici şirkətlər arasında:
Türkiyə
“Kalyon” – yol və nəqliyyat infrastrukturu;
“Cengiz İnşaat” – yol, tunel və mühəndis qurğuları;
“Kolin İnşaat” – yol və infrastruktur layihələri;
“Dost Aqropark” – Zəngilanda aqrar layihə.
İtaliya
“Ansaldo Energia” – enerji infrastrukturu və yarımstansiyaların avadanlıq təminatı.
“Ansaldo Energia”nın azad edilmiş ərazilərdə dörd yarımstansiyanın avadanlıq təchizatında iştirak etdiyi rəsmi şəkildə açıqlanıb.
Qarabağda biznesin coğrafiyası genişlənir
Bu siyahı əslində prosesin miqyasını tam göstərmir. Çünki bölgədə yalnız böyük podratçılar deyil, sənaye parklarının rezidentləri, aqrar şirkətlər, xidmət müəssisələri, logistika və turizm biznesləri də formalaşır.
Məsələn, Ağdam Sənaye Parkında hazırda 31 rezident və 5 qeyri-rezident qeydiyyatdadır; layihələr üzrə sahibkarların qoyduğu investisiya 172 milyon manatı keçib və 1000-dən çox iş yeri yaradılıb.
“Araz Vadisi İqtisadi Zonası”nda isə 20 rezident və 3 qeyri-rezident var, yatırılmış investisiyanın həcmi 48,3 milyon manatı, yaradılmış iş yerlərinin sayı isə 130-u keçib.
Bu rəqəm birbaşa olaraq “1500 şirkət hazırda tikinti aparır” anlamına gəlmir. Söhbət layihələrdə iştirak etmək üçün müraciət edən biznes subyektlərindən gedir. Lakin göstəricinin özü Qarabağın biznes və investisiya baxımından yaratdığı marağın miqyasını göstərir.
1500 şirkətin arxasında nə dayanır?
İlk mərhələdə əsas ehtiyac yolların, elektrik və su şəbəkələrinin, yaşayış binalarının, sosial obyektlərin və digər infrastrukturun yaradılması idi. Buna görə də tikinti və mühəndislik şirkətləri bərpa prosesinin əsas iştirakçılarına çevrildi.
İndi isə prosesin ikinci mərhələsi daha aydın görünür: istehsal, kənd təsərrüfatı, logistika, enerji, turizm, xidmət və digər sahələrdə bizneslərin formalaşması.
İqtisadiyyat Nazirliyinin məlumatına görə, Ağdam və “Araz Vadisi İqtisadi Zonası” sənaye parklarında sahibkarlar dövlət hesabına infrastrukturla təmin edilir. Rezidentlər üçün geniş vergi və gömrük güzəştləri tətbiq olunur.
2026-cı ilin avqustunda Nazirlik açıqlayıb ki, azad edilmiş ərazilərdə istehsal müəssisələri üçün texnika, texnoloji avadanlıq, xammal və materialların idxalı üzrə ƏDV və gömrük rüsumlarından azadolmalar davam edir. İndiyədək bu mexanizm çərçivəsində müəssisələr 17,4 milyon manat dəyərində vergi və gömrük güzəşti əldə ediblər. Bölgədə tekstil, tikinti materialları, elektrik avadanlıqları və nəqliyyat vasitələri daxil olmaqla müxtəlif istehsal sahələri formalaşır.
Bu isə mühüm dəyişiklikdir: Qarabağ iqtisadiyyatı yalnız “tikinti sifarişləri” üzərində qurulmur, tədricən məhsul istehsal edən və xidmət göstərən bizneslərin yerləşdiyi məkana çevrilir.
Dövlət pulları əsas hərəkətverici qüvvə olaraq qalır
Bununla belə, Qarabağ iqtisadiyyatının indiki mərhələsini yalnız özəl sektorun fəaliyyəti ilə izah etmək düzgün olmaz.
2026-cı ilin mayında Prezident İlham Əliyev bildirib ki, azad edilmiş ərazilərə müxtəlif maliyyə mənbələri hesabına yönəldilən ümumi investisiyaların həcmi 17 milyard dollara yaxındır. Bunun 15 milyard dollardan çoxu dövlət büdcəsindən ayrılıb. Eyni açıqlamaya görə, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda artıq təxminən 90 min insan yaşayır, işləyir və təhsil alır.
Bu rəqəmlər göstərir ki, dövlət investisiyası hələ də prosesin əsas maliyyə dayağıdır.
Əslində bunun iqtisadi məntiqi də aydındır. İnfrastrukturun olmadığı və ya zəif olduğu əraziyə özəl investorun böyük həcmdə kapital gətirməsi çətindir. Yol, enerji, su, rabitə, təhlükəsizlik və yaşayış infrastrukturu əvvəlcə dövlət tərəfindən yaradıldıqca özəl biznes üçün risklər azalır.
Başqa sözlə, dövlət kapitalı özəl kapital üçün ilkin iqtisadi baza yaradır.
Özəl sektorun rolu niyə getdikcə artır?
Ən maraqlı dəyişiklik məhz buradadır.
Bərpa prosesinin ilk mərhələsində şirkətlər əsasən dövlət sifarişləri ilə tikinti və infrastruktur layihələrinə qoşulurdular. İndi isə biznesin bölgədə öz gəlir modelini yaratması məsələsi ön plana keçir.
Məsələn, 2026-cı ilin iyulunda Şuşada dövlət-özəl tərəfdaşlığı çərçivəsində yerli investorlar tərəfindən 10 müxtəlif təyinatlı bina inşa edilib. Bu obyektlər arasında mehmanxana, apart-hotellər, ofislər və iaşə obyektləri var.
Bu, iqtisadi baxımdan çox mühüm göstəricidir. Çünki burada söhbət sadəcə dövlət sifarişinin icrasından deyil, özəl investorun gələcək turizm və xidmət bazarına pul qoymasından gedir.
Xocalıda 2026-cı ilin mayında açılan “Qarabağ Tekstil Evi” də başqa bir nümunədir. Müəssisədə Türkiyə və Çin texnologiyalarından istifadə olunur və ildə 1,4 milyon ədəd tekstil məhsulunun istehsalı planlaşdırılır.
Belə layihələrin əhəmiyyəti yalnız yaradılan iş yerləri ilə ölçülmür. Əgər müəssisə məhsul istehsal edir, xammal alır, logistika xidmətlərindən istifadə edir, əməkhaqqı ödəyir və məhsul satırsa, artıq həmin ərazidə iqtisadi dövriyyə yaradır.
Xarici şirkətlərin marağı nə deməkdir?
1500-dən çox müraciətin təxminən 500-nün xarici şirkətlərdən gəlməsi Qarabağın yalnız daxili biznes üçün deyil, xarici kapital üçün də maraq yaratdığını göstərir. İqtisadiyyat Nazirliyi daha əvvəl Türkiyə, İtaliya və digər ölkələrdən şirkətlərin bölgədəki layihələrə marağını qeyd edib.
Xarici şirkətlərin iştirakı iki baxımdan əhəmiyyətlidir.
Birincisi, onlar kapital və texnologiya gətirə bilərlər.
İkincisi, xarici şirkətin regionda fəaliyyət göstərməsi yerli şirkətlər üçün yeni podrat, təchizat və xidmət imkanları yarada bilər.
Bu baxımdan Qarabağda xarici şirkətlərin iştirakı yalnız “xaricdən pul gəlməsi” kimi qiymətləndirilməməlidir. Əsas məsələ onların yerli iqtisadiyyatla nə qədər inteqrasiya olunmasıdır.
Əsas sual: 1500 şirkət neçə real biznesə çevriləcək?
Burada prosesin ən vacib mərhələsi başlayır.
Müraciət edən 1500-dən çox şirkətin hamısının uzunmüddətli fəaliyyət göstərməsi mümkün deyil. Çünki müraciət etmək biznes qurmaqdan fərqli anlayışdır.
Əsas göstərici bundan sonra real fəaliyyət göstərən şirkətlərin sayı, yatırılan özəl kapital, yaradılan daimi iş yerləri, istehsal həcmi və ixrac imkanları olacaq.
İqtisadiyyat Nazirliyinin özünün təqdim etdiyi yanaşmada da məqsəd biznes fəaliyyətinin təşviqi, yeni müəssisələrin yaradılması və məşğulluğun artırılmasıdır. 2026-cı ilin aprelində Azərbaycan Biznesinin İnkişafı Fondunun azad edilmiş ərazilərdə birbaşa investisiya, zəmanət və subsidiya, həmçinin güzəştli kreditlər vasitəsilə biznes layihələrinə dəstək verdiyi açıqlanıb.
Bu mexanizmlər təsadüfi deyil. Özəl biznes üçün əsas məsələ layihənin yalnız tikilməsi deyil, özünü maliyyələşdirə bilən biznesə çevrilməsidir.
Qarabağ üçün növbəti mərhələ tikinti deyil, iqtisadi həyatdır
Bərpa prosesinin ən çətin hissələrindən biri şəhər və kəndlərin tikilməsi yox, həmin məkanlarda davamlı iqtisadi həyatın yaradılmasıdır.
İnsanların geri qayıtması üçün ev lazımdır. Amma insanların orada qalması üçün iş, gəlir, xidmət, məktəb, səhiyyə, ticarət, nəqliyyat və sosial həyat da lazımdır.
Bu səbəbdən Qarabağın bərpasının iqtisadi nəticəsi yalnız tikilən evlərin və yolların sayı ilə ölçülməməlidir.
Əsas suallar bunlardır:
Nə qədər şirkət daimi fəaliyyət göstərəcək?
Nə qədər insan özəl sektorda iş tapacaq?
Bölgədə hansı yeni istehsal sahələri yaranacaq?
Qarabağda istehsal olunan məhsullar ölkənin digər bölgələrinə və xarici bazarlara nə qədər çıxacaq?
Bu sualların cavabı artıq bərpa prosesinin növbəti mərhələsini müəyyənləşdirəcək.
Ekspert baxımından əsas məsələ – investor üçün “bərpa layihəsi” yox, bazar yaratmaqdır
Post-münaqişə ərazilərinin iqtisadi inkişafı üzrə araşdırmalar da göstərir ki, dövlətin ilkin mərhələdə infrastruktur və təhlükəsizliyə investisiya qoyması özəl investisiyanın cəlbi üçün vacib şərtlərdən biridir. 2026-cı ildə dərc olunmuş elmi araşdırmalarda Qarabağ və Şərqi Zəngəzur üçün infrastrukturun inkişafı ilə yanaşı, insan kapitalı, rəqəmsallaşma və uzunmüddətli investisiya mühitinin formalaşdırılması əsas məsələlər kimi göstərilir.
Bu yanaşma mühüm bir məqamı ortaya qoyur: investor yalnız güzəştə görə Qarabağda qalmaz.
Vergi güzəşti investoru bölgəyə gətirə bilər. Dövlət infrastrukturu riskləri azalda bilər. Lakin şirkətin uzun müddət fəaliyyət göstərməsi üçün onun məhsuluna və xidmətinə real tələb, logistika imkanları, kadr bazası və gəlirli biznes modeli olmalıdır.
Bu baxımdan Qarabağda növbəti iqtisadi mərhələ daha çox özəl təşəbbüsün və bazar mexanizmlərinin gücləndirilməsi ilə bağlı olacaq.
1500 şirkət rəqəmi nə göstərir?
Bu rəqəmin ən mühüm mənası şirkətlərin sayından daha genişdir.
1500-dən çox müraciət Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun artıq yalnız bərpa olunan ərazi kimi deyil, gələcək iqtisadi imkanlar məkanı kimi qəbul edildiyini göstərir.
Təxminən 500 xarici şirkətin marağı isə bu prosesin beynəlxalq ölçüsünü ortaya qoyur. Dövlətin 15 milyard dollardan çox sərmayəsi ilkin iqtisadi bazanı formalaşdırır, ümumi investisiyanın 17 milyard dollara yaxınlaşması isə artıq özəl və digər maliyyə mənbələrinin də prosesə daxil olduğunu göstərir.
İndi əsas məsələ sayın daha da artırılması deyil.
Əsas məsələ 1500 müraciətin neçə dayanıqlı şirkətə, neçə min daimi iş yerinə, neçə yeni istehsal sahəsinə və nə qədər real iqtisadi dövriyyəyə çevriləcəyidir. Qarabağın bərpasının iqtisadi uğuru da məhz burada ölçüləcək: tikinti bitəndən sonra biznes həyatının davam edib-etməməsində.
Samir Abdulla
