Azərbaycanda orta əməkhaqqı artır, amma ailələrin gündəlik xərcləri də yüksəlir. Buna görə bu gün bir çox ailə üçün əsas sual “orta maaş nə qədərdir?” yox, “ayın sonuna qədər ailəni normal saxlamaq üçün nə qədər pul lazımdır?” sualıdır.
2026-cı ilin ilk yarısının rəqəmləri bu sualın niyə aktuallaşdığını göstərir. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, yanvar-iyun aylarında ölkədə orta aylıq nominal əməkhaqqı 1174,4 manat olub və illik müqayisədə 7 faiz artıb. Eyni dövrdə istehlak qiymətləri 5,7 faiz, ərzaq məhsulları, içkilər və tütün məmulatlarının qiymətləri isə 6,7 faiz artıb.
Yəni maaş nominal olaraq artır, amma ailənin gündəlik aldığı məhsul və xidmətlərin qiyməti də yüksəlir. Üstəlik, orta maaş bütün ailələrin real gəlirini əks etdirmir.
Bəs iki böyük və iki uşaqdan ibarət ailə üçün ay ərzində real xərc nə qədərdir?
Əvvəlcə rəsmi rəqəmlərə baxaq
2026-cı il üçün ölkə üzrə yaşayış minimumu 300 manat, əmək qabiliyyətli əhali üçün 317 manat, uşaqlar üçün isə 260 manat müəyyən edilib.
Lakin 4 nəfərlik ailə üçün bu rəqəmləri sadəcə toplamaqla “normal həyat” büdcəsini hesablamaq olmaz. Çünki yaşayış minimumu sosial normativdir və insanın bütün real xərclərini – məsələn, kirayəni, nəqliyyatı, təhsili, rabitəni, geyimi və istirahəti – əhatə edən “rahat həyat” göstəricisi deyil.
Dövlət Statistika Komitəsinin metodologiyasında ev təsərrüfatlarının istehlak xərclərinə ərzaq və qeyri-ərzaq məhsulları, eləcə də xidmətlər üçün ödənişlər daxildir. Kredit, borc, vergi və digər istehlakdan kənar ödənişlər isə bu göstəriciyə daxil edilmir.
Digər tərəfdən, 2026-cı ilin ilk yarısında pərakəndə ticarət şəbəkəsində adambaşına aylıq orta alış-veriş göstəricisi 525,7 manat hesablanıb. Bunun 285,7 manatı ərzaq, 240 manatı isə qeyri-ərzaq məhsullarının payına düşüb. Dörd nəfər üçün bu, ayda təxminən 2102 manatlıq pərakəndə alış-veriş deməkdir.
Bu rəqəm isə ailənin bütün xərcləri deyil. Burada kirayə, kommunal, təhsil, nəqliyyat və digər xidmətlər ayrıca nəzərə alınmalıdır.
İndi real “bazar səbəti”ni hesablayaq
Şərti olaraq 4 nəfərlik, iki böyük və iki məktəbli uşaqdan ibarət, öz mənzilində yaşayan ailəni götürək.
Ailənin çox dəbdəbəli olmayan, amma normal qidalanması üçün aylıq ərzaq büdcəsini təxminən 800-1000 manat götürmək mümkündür. Buraya ət və toyuq, balıq, süd məhsulları, yumurta, çörək və un məmulatları, düyü, makaron, yağ, tərəvəz, meyvə, paxlalılar, çay, şəkər və digər gündəlik məhsullar daxildir.
Bu hesab rəsmi “bazar səbəti” deyil, hazırkı qiymətlər və ailənin tipik istehlakı əsasında hazırlanmış təxmini jurnalist hesablamasıdır.
Aylıq ailə büdcəsi belə görünə bilər:
| Xərc maddəsi | Aylıq təxmini xərc |
|---|---|
| Ərzaq | 800–1000 manat |
| Kommunal + internet | 120–180 manat |
| Nəqliyyat | 100–200 manat |
| Uşaqların məktəb və əlavə xərcləri | 150–300 manat |
| Geyim və məişət | 150–250 manat |
| Dərman və gözlənilməz xərclər | 100–200 manat |
| Telefon və rabitə | 50–80 manat |
| İstirahət və şəxsi ehtiyaclar | 150–300 manat |
Beləliklə, öz mənzilində yaşayan 4 nəfərlik ailənin aylıq xərci təxminən 1620-2510 manat arasında formalaşa bilər.
Bu hesablamaya böyük kredit ödənişi, avtomobilin saxlanması, bahalı müalicə, xarici səyahət və digər böyük birdəfəlik xərclər daxil deyil.
Əgər ailə Bakıda kirayə mənzildə yaşayırsa, mənzil xərci büdcəyə ayrıca əlavə olunur. Bu halda aylıq xərc asanlıqla 2500-3500 manata, bəzi hallarda isə daha yuxarı səviyyəyə çıxa bilər.
Ən böyük yük ərzaqdır
Ailə büdcəsində ən ciddi xərc maddələrindən biri ərzaqdır. Bu, Azərbaycanın gəlir səviyyəsi ilə bağlı mühüm göstəricidir.
İqtisadçı Samir Əliyev əvvəlki açıqlamalarından birində Azərbaycanda orta statistik ailənin xərclərinin 70-75 faizinin ərzağa getdiyini bildirib. Onun fikrincə, gəlir aşağı olduqca ailənin digər ehtiyacları üçün imkan azalır və bu, borclanma riskini artırır. Bu yanaşmanı 2026-cı ilin qiymət statistikası da müəyyən qədər izah edir. İlin ilk yarısında ərzaq qiymətlərinin ümumi inflyasiyadan daha sürətli – 6,7 faiz artması ailənin gündəlik büdcəsinə birbaşa təsir göstərib.
Başqa sözlə, ailə ay ərzində qazancının böyük hissəsini ərzağa xərcləyirsə, 5-7 faizlik qiymət artımı belə ayın sonunda ciddi məbləğə çevrilir.
Kommunal xərclər də “sabit” deyil
Ailələr kommunal ödənişləri çox vaxt sabit xərc kimi qəbul edir. Əslində isə bu xərclər mövsümə və istehlaka görə dəyişir. İqtisadçılar kommunal ödənişlərin xüsusilə aşağı və orta gəlirli ailələr üçün büdcədə əhəmiyyətli yer tutduğunu bildirirlər. Onların fikrincə, qışda qaz və elektrik, yayda isə xüsusilə kondisionerlərin istifadəsi kommunal xərcləri artırır.
Bu səbəbdən 120-180 manatlıq kommunal və rabitə paketi bəzi ailələr üçün real ola bilər, lakin isti yay aylarında və ya soyuq qışda bu məbləğ daha da arta bilər.
Uşaqlar ailə büdcəsini ciddi dəyişir
Ailədə uşaqların sayı artdıqca xərcin strukturu da dəyişir.
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına əsaslanan göstəricilərə görə, bir uşağı olan ailələrdə adambaşına aylıq istehlak xərci 396,8 manat, iki uşaqlı ailələrdə 363,9 manat, üç uşaqlı ailələrdə 336,5 manat, dörd və daha çox uşaqlı ailələrdə isə 300,6 manat təşkil edib.
Bu rəqəmlər maraqlı bir məqamı göstərir: ailədə uşaqların sayı artdıqca adambaşına düşən xərc azalır, çünki bəzi xərclər ailə üzvləri arasında bölüşdürülür. Amma ümumi ailə büdcəsi, təbii ki, artır. Xüsusilə məktəb, geyim, nəqliyyat, əlavə təhsil və uşaqların digər ehtiyacları büdcəyə ciddi yük gətirir.
Orta maaş ailəni dolandırmağa kifayət edirmi?
2026-cı ilin yanvar-iyun aylarında ölkədə orta aylıq nominal əməkhaqqı 1174,4 manat olub. İki nəfərin orta maaş aldığı 4 nəfərlik ailəni nəzərə alsaq, ailənin ümumi gəliri nəzəri olaraq 2348,8 manata çata bilər.
Bu məbləğ öz mənzilində yaşayan və kredit yükü olmayan ailə üçün əsas ehtiyacları qarşılamağa imkan verə bilər. Lakin burada da mühüm problem var: “orta maaş” bütün çalışanların aldığı maaş demək deyil.
Bir işçinin maaşı 600-700 manat, digərinin gəliri isə 1500-2000 manat ola bilər. Statistik orta bu fərqi gizlədir. Bundan başqa, ailədə yalnız bir nəfər işləyirsə, 1174 manatlıq orta maaşla 4 nəfərin bütün xərclərini qarşılamaq daha çətin olur.
Bəs real rəqəm nədir?
Bütün hesablamaları bir yerə toplasaq, mənzərə təxminən belədir:
1600-1800 manat – öz evi olan, çox qənaətlə yaşayan 4 nəfərlik ailənin əsas ehtiyaclarını qarşılaya biləcəyi səviyyə;
2000-2500 manat – öz mənzili olan ailə üçün daha real və nisbətən normal aylıq büdcə;
2500-3500 manat – Bakıda kirayə, uşaqların əlavə xərcləri və daha yüksək gündəlik tələbatı olan ailə üçün daha real diapazon;
3500 manatdan yuxarı – artıq daha rahat həyat, yığım, istirahət və gözlənilməz xərclər üçün müəyyən imkan yarada bilən büdcə.
Bunlar dövlət tərəfindən müəyyən edilmiş normativlər deyil. Rəsmi statistika, bazar göstəriciləri və ekspert açıqlamaları əsasında aparılmış təxmini hesablamalardır.
Azərbaycanda bir ailənin “normal yaşaması” ilə “minimum ehtiyaclarını ödəməsi” arasında ciddi fərq var. 2026-cı ildə ölkə üzrə yaşayış minimumunun 300 manat müəyyən edilməsi bir göstəricidir, 4 nəfərlik ailənin real gündəlik xərclərinin 2000-2500 manata çatması isə tamam başqa reallıqdır.
Üstəlik, 2026-cı ilin ilk yarısında ərzaq qiymətlərinin 6,7 faiz artması ailə büdcəsində ən həssas xərc maddəsinin yükünü artırıb. Orta əməkhaqqının 1174,4 manat olması isə iki gəlirli ailənin vəziyyətini nisbətən rahatlaşdıra bilsə də, tək maaşla yaşayan ailələr üçün vəziyyət daha çətindir.
Bu gün Azərbaycanda 4 nəfərlik ailə üçün “normal həyat”ın qiyməti, ailənin öz evinin olub-olmamasından asılı olaraq, təxminən 2000 manatdan başlayır. Kirayə, kredit, əlavə təhsil və səhiyyə xərcləri daxil olduqda bu rəqəm 3000 manatı və daha çoxu rahatlıqla keçə bilər.
Samir Abdulla
