İnsanın gənclik illərində yaşadığı mühit onun ürək-damar sağlamlığına düşündüyündən daha uzun müddət təsir göstərə bilər. Yeni araşdırma göstərib ki, erkən yetkinlik dövründə daha əlverişsiz sosial mühitdə yaşayan insanlarda orta yaşda koronar arteriyalarda kalsifikasiya ehtimalı daha yüksək ola bilər.
Bu nəticəyə ABŞ-ın Northwestern Medicine alimləri uzunmüddətli CARDIA araşdırmasının məlumatlarını təhlil etdikdən sonra gəliblər.
Tədqiqatın nəticələri “Nature Communications” jurnalında dərc olunub.
Alimlər nəyi araşdırıblar?
Tədqiqatçılar insanın yaşadığı məhəllənin bir neçə xüsusiyyətini birlikdə qiymətləndiriblər. Bunlara əhalinin sosial-iqtisadi vəziyyəti, sağlam qidaya çıxış imkanları, fiziki aktivlik üçün şərait və cinayət səviyyəsi daxil edilib.
Daha sonra bu göstəricilər iştirakçıların sonrakı illərdə keçirilən tibbi müayinələrinin nəticələri ilə müqayisə olunub.
Əsas diqqət koronar arteriyaların kalsifikasiyasına yönəldilib. Bu, damar divarlarında kalsium toplanmasıdır və aterosklerozun erkən əlamətlərindən biri hesab olunur.
Gənclikdəki mühit illər sonra üzə çıxa bilər
Araşdırma göstərib ki, erkən yetkinlik dövründə daha əlverişsiz sosial şəraitdə yaşayan şəxslərdə sonrakı yaşlarda koronar arteriyaların kalsifikasiyasına daha çox rast gəlinib.
Tədqiqatçılar hesablayıblar ki, məhəllənin sosial determinantları indeksində hər bir standart sapmalıq artım koronar arteriyaların kalsifikasiyası riskinin müxtəlif müşahidə mərhələlərində təxminən 15-17 faiz yüksək olması ilə əlaqəli olub.
Əlaqə xüsusilə qaradərili iştirakçılar arasında daha nəzərəçarpan olub. Alimlərin fikrincə, bu nəticə sosial və fiziki mühitin ürək-damar sağlamlığına təsirinin zamanla toplana biləcəyini göstərir.
Söhbət yalnız gəlirdən getmir
Tədqiqatın diqqətçəkən tərəfi odur ki, alimlər məhəllənin yalnız iqtisadi vəziyyətini deyil, bir neçə faktoru birlikdə nəzərə alıblar.
Sağlam qidaya çıxışın məhdud olması, fiziki aktivlik üçün imkanların azlığı və yüksək cinayət səviyyəsi kimi amillər insanın gündəlik davranışlarına və həyat tərzinə təsir göstərə bilər.
Beləliklə, tədqiqatçılar ürək-damar riskini yalnız fərdin şəxsi xüsusiyyətləri ilə deyil, onun uzun müddət yaşadığı sosial mühitlə də əlaqələndirməyin vacibliyini vurğulayırlar.
Vacib məqam: bu, səbəb-nəticə demək deyil
Alimlər nəticələrin ehtiyatla şərh edilməli olduğunu bildirirlər. Araşdırma yaşayış məhəlləsinin əlverişsiz olmasının birbaşa ürək xəstəliyinə səbəb olduğunu sübut etmir.
Söhbət statistik əlaqədən gedir. Yəni müəyyən sosial mühitlərdə böyüyən və ya yaşayan insanlarda sonrakı illərdə damar kalsifikasiyasına daha çox rast gəlinib.
Tədqiqatın müəllifləri gələcəkdə bu əlaqənin hansı konkret amillərlə formalaşdığını və məhəllə şəraitindəki dəyişikliklərin ürək-damar riskinə necə təsir etdiyini daha ətraflı araşdırmağı planlaşdırırlar.
Araşdırmanın əsas mesajı isə belədir: ürək sağlamlığına təsir edən amillər yalnız insanın öz vərdişlərindən ibarət olmaya bilər – yaşadığı mühit də uzun illər sonra öz izini göstərə bilər.
