Bakıda keçirilən Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin (AQEM) VII Zirvə Görüşü Azərbaycanın beynəlxalq diplomatik əlaqələri və iqtisadi tərəfdaşlıqları baxımından diqqət çəkir.
Sammitin keçirildiyi gün xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovun Çin xarici işlər naziri Van İ ilə görüşü də Bakı ilə Pekin arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi məsələlərini yenidən gündəmə gətirib.
Görüşdə ticarət-iqtisadi əlaqələr, investisiyalar, enerji, nəqliyyat, logistika və Orta Dəhliz üzrə əməkdaşlıq imkanları müzakirə olunub. Tərəflər 2025-ci ildə qurulmuş hərtərəfli strateji tərəfdaşlığın inkişafını müsbət qiymətləndiriblər. Çin və Azərbaycan arasında diplomatik münasibətlərin qurulmasının 35 illiyi isə 2027-ci ildə qeyd ediləcək.
Bəs bu təmaslar Azərbaycan üçün hansı real imkanlar yarada bilər?
Çinlə əməkdaşlıq: ticarət və investisiya imkanları
Çin dünyanın ən böyük iqtisadiyyatlarından biri olmaqla yanaşı, sənaye məhsulları, texnologiyalar və istehlak malları üzrə qlobal bazarın əsas iştirakçılarındandır. 2025-ci ildə Azərbaycandan Çinə ixrac 84 milyon dollar, idxal isə 4,79 milyard dollar olub. Azərbaycan üçün bu ölkə ilə əlaqələrin genişləndirilməsi həm idxal-ixrac əməliyyatlarının, həm də investisiya əməkdaşlığının inkişafı baxımından əhəmiyyət daşıyır. Əməkdaşlığın əsas istiqamətlərindən biri Azərbaycan iqtisadiyyatına yeni investisiyaların cəlb edilməsi ola bilər. Sənaye, kənd təsərrüfatı, logistika, rəqəmsal texnologiyalar və bərpaolunan enerji bu baxımdan perspektivli sahələr sırasındadır.
Lakin tərəfdaşlığın iqtisadi nəticələrini yalnız imzalanan sənədlərlə qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Əsas məsələ investisiyaların real layihələrə çevrilməsi, yeni istehsal müəssisələrinin yaradılması, ixrac imkanlarının genişlənməsi və əlavə iş yerlərinin açılmasıdır. Azərbaycan üçün Çin bazarına çıxış imkanlarının artırılması da vacibdir. Bunun üçün yerli məhsulların rəqabət qabiliyyəti, logistika xərcləri, sertifikatlaşdırma tələbləri və ixrac prosedurları xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Orta Dəhliz Azərbaycanın mövqeyini necə gücləndirə bilər?
Azərbaycanın Çinlə əməkdaşlığında ən mühüm istiqamətlərdən biri Orta Dəhlizdir. Bu marşrut Çin və Mərkəzi Asiyadan başlayaraq Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Avropa bazarlarına çıxış yaradır.
Qlobal ticarətdə alternativ nəqliyyat marşrutlarına marağın artması Azərbaycanın tranzit ölkə kimi rolunu gücləndirmək üçün imkan yaradır. Ölkənin coğrafi mövqeyi, Xəzər dənizindəki liman infrastrukturu, dəmir yolları və beynəlxalq nəqliyyat bağlantıları bu potensialın əsas elementləridir. Orta Dəhlizin genişlənməsi Azərbaycana tranzit xidmətlərindən gəlir əldə etmək, logistika sektorunu inkişaf etdirmək və beynəlxalq ticarət zəncirlərində iştirakını artırmaq imkanı verə bilər.
Ancaq bu üstünlüklər avtomatik olaraq reallaşmır. Yüklərin daşınma müddəti, tariflər, sərhəd prosedurları, limanların ötürücülük qabiliyyəti və marşrut boyunca ölkələr arasında koordinasiya həlledici amillərdir. Azərbaycanın rəqabət qabiliyyəti də məhz bu məsələlərin nə dərəcədə səmərəli həll olunmasından asılı olacaq.
Enerji əməkdaşlığı və yeni iqtisadi istiqamətlər
Azərbaycan-Çin əməkdaşlığının digər istiqaməti enerji sektorudur. Ənənəvi enerji resursları ilə yanaşı, bərpaolunan enerji, enerji infrastrukturu və müasir texnologiyalar sahəsində əməkdaşlıq üçün də imkanlar mövcuddur. Azərbaycanın enerji potensialı, Çin şirkətlərinin texnoloji və istehsal imkanları bir-birini tamamlaya bilər. Bununla belə, konkret layihələrin iqtisadi səmərəliliyi, maliyyələşmə şərtləri, yerli istehsala verəcəyi töhfə və texnologiyaların ötürülməsi ayrıca qiymətləndirilməlidir. Belə əməkdaşlığın əhəmiyyəti yalnız enerji istehsalının artırılması ilə məhdudlaşmır. Yeni layihələr yerli mütəxəssislərin hazırlanmasına, sənaye potensialının genişlənməsinə və iqtisadiyyatın şaxələndirilməsinə də töhfə verə bilər.
AQEM sammitinin siyasi əhəmiyyəti nədir?
AQEM Asiyada sülhün, təhlükəsizliyin, qarşılıqlı etimadın və çoxtərəfli əməkdaşlığın təşviqinə xidmət edən platformadır. Sammitin Bakıda keçirilməsi Azərbaycana müxtəlif ölkələrin nümayəndələri ilə birbaşa təmaslar qurmaq və regional məsələlər üzrə dialoqu inkişaf etdirmək imkanı verir. Bu cür beynəlxalq tədbirlər ölkənin diplomatik görünürlüğünü artırmaqla yanaşı, iqtisadi tərəfdaşlarla yeni əlaqələrin qurulması üçün də şərait yarada bilər. Xüsusilə Asiya ilə Avropa arasında nəqliyyat və ticarət əlaqələrinin genişləndiyi bir dövrdə Azərbaycanın bağlantı ölkəsi kimi mövqeyi əhəmiyyət qazanır.
Bununla belə, sammitin uğurunu yalnız iştirakçıların sayı və keçirilən görüşlərlə ölçmək kifayət deyil. Əsas göstərici görüşlərdən sonra hansı konkret razılaşmaların əldə olunması, onların nə dərəcədə həyata keçirilməsi və ölkə iqtisadiyyatına hansı töhfəni verməsidir.
Azərbaycan üçün əsas məsələ nədir?
AQEM-in VII Zirvə Görüşü və Çinlə aparılan danışıqlar Azərbaycanın diplomatik əlaqələrini iqtisadi imkanlarla birləşdirmək baxımından əhəmiyyətlidir. Ticarət, investisiya, enerji və nəqliyyat sahələrində əməkdaşlığın genişlənməsi üçün potensial mövcuddur. Amma potensialın real nəticəyə çevrilməsi üçün konkret layihələr, ölçülə bilən hədəflər və davamlı icra mexanizmləri lazımdır. Azərbaycan üçün əsas məsələ beynəlxalq görüşlərdən əldə edilən siyasi imkanları daha çox ixrac, yeni investisiyalar, tranzit gəlirləri və iş yerləri ilə nəticələnən iqtisadi əməkdaşlığa çevirməkdir.
Çinlə ticarət dövriyyəsi artsa da, 2025-ci ildə Azərbaycandan Çinə ixrac 84 milyon dollar, idxal isə 4,79 milyard dollar olub. Bu fərq göstərir ki, gələcək əməkdaşlığın əsas hədəflərindən biri Azərbaycanın Çinə ixrac imkanlarını genişləndirmək olmalıdır.
“Analitik” Təhlil Mərkəzi
