İnsan beyni kainatdakı ən mürəkkəb strukturlardan biri hesab olunur. Təxminən 86 milyard neyronun fəaliyyət göstərdiyi bu orqan sayəsində düşünür, hiss edir, qərarlar qəbul edir və xatirələr yaradırıq.
Azpost.info bildirir ki, elm son onilliklərdə beyin haqqında böyük kəşflər etsə də, onun bir çox sirləri hələ də açılmamış qalır.
Mütəxəssislərin fikrincə, insan beyni ilə bağlı ən böyük müəmmalardan biri şüurun necə yaranmasıdır. Alimlər beynin müxtəlif hissələrinin necə işlədiyini öyrənə bilsələr də, insanın özünü dərk etməsinin və düşüncələrinin necə formalaşdığını tam izah edə bilmirlər. Bu səbəbdən şüur problemi müasir elmin ən mürəkkəb suallarından biri hesab olunur.
Digər maraqlı məqamlardan biri yaddaşın necə işləməsidir. İnsanlar bəzi hadisələri onilliklər boyu xatırladığı halda, bəzi məlumatları bir neçə saat sonra unudurlar. Beynin məlumatları hansı meyarlarla seçdiyi və uzunmüddətli yaddaşa köçürdüyü hələ də tam aydın deyil.
Yuxular da beynin sirli fəaliyyətləri sırasında yer alır. Hər bir insan həyatının təxminən üçdə birini yuxuda keçirir. Alimlər yuxuların yaddaşın möhkəmlənməsində və emosional vəziyyətin tənzimlənməsində rol oynadığını düşünsələr də, insanların niyə müəyyən yuxular gördüyünü dəqiq izah edə bilmirlər. Bəzi yuxuların məntiqsiz və qəribə olması da araşdırma mövzusu olaraq qalır.
İnsan beyninin yaradıcı ideyaları necə formalaşdırdığı da elm üçün maraqlı məsələlərdən biridir. Məşhur ixtiraların, musiqi əsərlərinin və elmi kəşflərin bir çoxu qəfil ilham nəticəsində ortaya çıxıb. Beynin bu yaradıcılıq prosesini hansı mexanizmlərlə idarə etdiyi hələ tam məlum deyil.
Araşdırmalar göstərir ki, insan beyni bəzən məlumatları dəyişdirərək xatırlaya bilir. Psixoloqlar müəyyən ediblər ki, insanların bir hissəsi əslində baş verməmiş hadisələri də real xatirə kimi qəbul edə bilir. Bu fenomen “saxta yaddaş” adlanır və beynin məlumatları necə emal etməsi ilə bağlı yeni suallar yaradır.
Beynin enerji istehlakı da diqqət çəkən məqamlardandır. Bədən çəkisinin cəmi 2 faizini təşkil etməsinə baxmayaraq, beyin orqanizmdə istifadə olunan enerjinin təxminən 20 faizini sərf edir. Alimlər bu qədər yüksək enerji tələbatının bütün səbəblərini hələ də tam müəyyən edə bilməyiblər.
Son illərdə aparılan tədqiqatlar göstərir ki, insan beyni həyat boyu dəyişməyə davam edir. Əvvəllər hesab olunurdu ki, müəyyən yaşdan sonra beyində yeni sinir əlaqələri yaranmır. Lakin son araşdırmalar bunun əksini sübut edib. Buna baxmayaraq, beynin özünü bərpa etmə imkanlarının sərhədləri hələ də tam öyrənilməyib.
Süni intellekt texnologiyalarının sürətli inkişafı da alimlərə beynin sirlərini daha dərindən araşdırmaq imkanı yaradır. Bununla belə, mütəxəssislər bildirirlər ki, insan beyninin bütün funksiyalarını tam anlamaq üçün hələ uzun illər araşdırmalara ehtiyac var.
Bu gün elm kosmosa teleskoplar göndərsə də, insan kəlləsinin içində yerləşən təxminən 1,4 kiloqramlıq beynin bütün sirlərini açmağa hələ nail olmayıb. Məhz buna görə insan beyni dünyanın ən böyük elmi müəmmalarından biri hesab edilməyə davam edir.
S.Abdulla
