Azərbaycanda iş axtaranlar üçün diplomla yanaşı, praktik bacarıqlar da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Rəqəmsal proqramlardan istifadə, xarici dil bilikləri, satış qabiliyyəti, texniki peşə vərdişləri və süni intellekt alətləri ilə işləmək namizədlərin imkanlarını genişləndirə bilər. Ancaq bütün bacarıqlara eyni vaxtda yiyələnmək əvəzinə, əmək bazarında real tələbatı nəzərə almaq daha məqsədəuyğundur.
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyindəki Milli Observatoriyanın məlumatına görə, 2022–2025-ci illərdə iş elanları platformalarında yerləşdirilmiş 61 400 vakansiya təhlil edilib. Ən çox tələb olunan istiqamətlər arasında satış təmsilçiliyi, mühasibatlıq, satınalma və təchizat, satış planlaması, sosial media marketinqi (SMM), proqramlaşdırma, məzmun xidməti və insan resurslarının idarə edilməsi yer alıb.
2025-ci il üzrə ayrıca təhlildə isə satış təmsilçiləri vakansiyaların 8 faizini, mühasiblər 6,6 faizini, satınalma və təchizat mütəxəssisləri isə 3,2 faizini təşkil edib. Bu göstəricilər iş axtaranların hansı sahələrə diqqət yetirə biləcəyini göstərir.
Rəqəmsal bacarıqlar: Excel-dən məlumatların təhlilinə qədər
Kompüterdən istifadə bacarığı artıq bir çox ofis vəzifəsi üçün vacibdir. Lakin yalnız mətn yazmaq və elektron poçt göndərmək kifayət etməyə bilər. Excel-də cədvəllər hazırlamaq, düsturlardan və filtrlərdən istifadə etmək, məlumatları təhlil etmək, təqdimatlar yaratmaq və elektron sənədlərlə işləmək namizədə əlavə üstünlük verə bilər.
Məsələn, mühasibatlıq üzrə vakansiyalarda Excel, mühasibat proqramları və elektron hesabat sistemləri ilə işləmək bacarığı tez-tez tələb olunur. Rəqəmsal marketinq sahəsində isə sosial şəbəkələrin idarə edilməsi, reklam nəticələrinin təhlili və məzmun hazırlanması vacibdir.
Daha irəli getmək istəyənlər məlumatların vizuallaşdırılması, sadə avtomatlaşdırma və proqramlaşdırma əsaslarını da öyrənə bilərlər. Əsas məsələ öyrənilən proqramın konkret iş tapşırığını yerinə yetirmək üçün necə istifadə olunduğunu bilməkdir.
Xarici dil: hansı hallarda üstünlük yaradır?
Azərbaycan dili ilə yanaşı, rus və ingilis dillərini bilmək bəzi sahələrdə iş imkanlarını genişləndirə bilər. Xüsusilə beynəlxalq şirkətlərdə, turizmdə, müştəri xidmətlərində, satışda, logistika və İT sektorunda xarici dil biliyi əhəmiyyət daşıya bilər.
Məsələn, 2026-cı ilin oktyabrında dərc edilmiş bəzi mühasibat vakansiyalarında ingilis dili, Excel və mühasibat proqramları ilə işləmək bacarığı birlikdə tələb olunur. Satış üzrə elanlarda isə müştəri ilə ünsiyyət və rus dili biliyinə üstünlük verildiyi hallar var.
Bununla belə, xarici dil bütün işlər üçün məcburi tələb deyil. Öyrənilən dilin səviyyəsi seçilən peşəyə uyğun olmalıdır: bir vəzifədə gündəlik danışıq kifayət edə bilər, digərində isə işgüzar yazışma və peşəkar terminologiya tələb olunur.
Satış və ünsiyyət bacarığı
Satış sahəsi işə başlamaq və təcrübə toplamaq istəyənlər üçün diqqət yetirilə biləcək istiqamətlərdəndir. Buraya yalnız məhsul satmaq deyil, müştərinin ehtiyacını müəyyənləşdirmək, məhsulu düzgün təqdim etmək, etirazlara cavab vermək və danışıqlar aparmaq da daxildir.
Milli Observatoriyanın təhlilində satış təmsilçiliyi ən çox tələb olunan peşələr sırasında göstərilir. Eyni zamanda, işəgötürənlərin ən çox axtardığı yumşaq bacarıq ünsiyyətdir. Komandada işləmək və məsuliyyətlilik də önəmli bacarıqlar arasındadır.
Satış sahəsində inkişaf etmək istəyən şəxs müştəri münasibətlərinin idarə edilməsi, satış planının hazırlanması və nəticələrin ölçülməsi üzrə biliklərini artıra bilər. Ünsiyyət bacarığı təkcə satışda deyil, demək olar ki, bütün kollektiv işlərdə faydalıdır.
Texniki peşələr: elektrik, montaj və avadanlıqların təmiri
İş tapmaq üçün mütləq ofis işi seçmək lazım deyil. Elektrik, avadanlıqların quraşdırılması, texniki xidmət və təmir kimi peşələr də əmək bazarında imkanlar yaradır.
Milli Observatoriyanın 2025-ci il üzrə təhlilində ən çox tələb olunan müstəqil peşələr arasında sürücü, aşpaz və elektrik ustaları qeyd olunub.
Oktyabr ayında dərc edilən real vakansiyalarda elektrik montajı, elektrik panellərinin yığılması və avadanlıqların quraşdırılması üzrə işlərə rast gəlinir. Bəzi elanlarda peşə təhsili və iş təcrübəsi tələb olunur, digərlərində isə uyğun ixtisas üzrə diplomu olan təcrübəsiz namizədlərin müraciəti qəbul edilir.
Texniki sahəyə marağı olanlar peşə hazırlığı kurslarını, praktiki təcrübəni və təhlükəsizlik qaydalarını öyrənməyi nəzərdən keçirə bilərlər. Sertifikat və ya diplomla yanaşı, işi real şəraitdə yerinə yetirmək bacarığı da vacibdir.
Süni intellekt alətlərindən istifadə
Süni intellektlə işləməyi bacarmaq getdikcə daha faydalı əlavə bacarığa çevrilir. Bu alətlər mətn layihələri hazırlamaq, məlumatları qruplaşdırmaq, tərcüməyə kömək etmək, təqdimat planı qurmaq və gündəlik işləri sürətləndirmək üçün istifadə oluna bilər.
Lakin süni intellektdən istifadəni ayrıca peşə ixtisası ilə qarışdırmaq olmaz. Məsələn, mühasibatlıq bilikləri olmayan şəxsin süni intellektlə işləməsi onu avtomatik olaraq mühasib etmir. Eyni qaydada, reklam və marketinq prinsiplərini bilmədən yalnız süni intellektlə məzmun yaratmaq işəgötürənin gözləntilərini ödəməyə bilər.
Daha səmərəli yanaşma süni intellekti seçilmiş peşəyə əlavə etməkdir: marketoloq ondan məzmun ideyaları və hesabatlar üçün, mühasib məlumatların ilkin işlənməsi üçün, proqramçı isə kod yazmaq və yoxlamaq prosesində köməkçi vasitə kimi istifadə edə bilər. Nəticələri yoxlamaq, məxfi məlumatları qorumaq və səhvlərə görə məsuliyyət daşımaq isə istifadəçinin üzərində qalır.
İş tapmaq şansını artırmaq üçün haradan başlamaq lazımdır?
İlk addım maraqlandığınız sahə üzrə ən azı 15–20 real vakansiyanı nəzərdən keçirməkdir. Elanlarda təkrarlanan tələbləri qeyd edin: hansı proqramlar, dillər, sertifikatlar və iş təcrübəsi istənilir? Bu üsul təsadüfi kurs seçməkdənsə, konkret ehtiyaca uyğun öyrənməyə kömək edəcək.
İkinci addım öyrəndiyiniz bacarığı praktik işlə nümayiş etdirməkdir. Excel bilirsinizsə, nümunə hesabat hazırlayın; SMM öyrənirsinizsə, kiçik məzmun planı və nəticə təhlili yaradın; texniki peşə seçirsinizsə, təhlükəsizlik tələblərinə uyğun praktiki hazırlıq keçin.
Üçüncü addım CV-ni konkret vakansiyaya uyğunlaşdırmaqdır. Sadəcə “kompüter bilikləri var” yazmaq əvəzinə, hansı proqramda nə edə bildiyinizi göstərin. İş təcrübəniz yoxdursa, kurs layihələrini, təcrübə proqramlarını və şəxsi iş nümunələrini qeyd edin.
Dövlət Məşğulluq Agentliyinin Mərkəzi Karyera Portalında da peşə seçimi və karyera planlaması üçün alətlər təqdim olunur. Buradakı “Peşələrin atlası”, “CV yarat” və “Karyera Müşaviri” xidmətləri iş axtaranlara istiqamət seçməkdə kömək edə bilər.
Nəticə etibarilə, iş tapmaq şansını artıran vahid bacarıq siyahısı yoxdur. Daha məqsədəuyğun yol əmək bazarında tələb olunan peşəni seçmək, həmin peşə üçün lazım olan rəqəmsal və ünsiyyət bacarıqlarını inkişaf etdirmək, xarici dili və süni intellekti isə işin xüsusiyyətinə uyğun əlavə üstünlüyə çevirməkdir.
S.Abdulla
