Rəqəmsal texnologiyaların sürətlə inkişaf etdiyi dövrdə muzeylər, teatrlar və kitabxanalar qarşısında yeni çağırışlar yaranıb. Xüsusilə gənc nəslin diqqətini cəlb etmək və onları mədəni irslə daha yaxından tanış etmək dünyanın bir çox ölkəsində əsas müzakirə mövzularından biridir.
Azpost.info xəbər verir ki, mədəniyyət üzrə mütəxəssislər hesab edirlər ki, problem gənclərin mədəniyyətə maraq göstərməməsində deyil, mədəniyyət müəssisələrinin yeni dövrün tələblərinə uyğunlaşmaqda çətinlik çəkməsindədir.
Rəqəmsal nəsil fərqli yanaşma tələb edir
Hazırda gənclərin böyük hissəsi məlumatı sosial şəbəkələr, qısa videolar və interaktiv platformalar vasitəsilə əldə edir. Buna görə də klassik ekskursiyalar və ənənəvi təqdimatlar əvvəlki qədər cəlbedici olmaya bilər. Mədəniyyət sahəsində aparılan beynəlxalq araşdırmalar göstərir ki, ziyarətçilər eksponatlara sadəcə baxmaq deyil, onların tarixini dinləmək, rəqəmsal animasiyalar vasitəsilə görmək və interaktiv şəkildə öyrənmək istəyirlər.
Dünyada hansı təcrübələr tətbiq olunur?
Son illərdə bir sıra ölkələrdə muzeylər süni intellekt, artırılmış reallıq (AR) və virtual reallıq (VR) texnologiyalarından istifadə etməyə başlayıb. Məsələn, ziyarətçilər mobil telefon vasitəsilə qədim tikililərin əvvəlki görünüşünü 3D formatında izləyə, tarixi şəxsiyyətlərin “virtual bələdçi” kimi təqdim etdiyi məlumatları dinləyə bilirlər.
Bəzi muzeylərdə isə uşaqlar üçün xüsusi oyun formatında ekskursiyalar hazırlanır. Bu üsul həm öyrədici, həm də əyləncəli hesab edilir.
Azərbaycanda vəziyyət necədir?
Azərbaycanda son illərdə bir sıra muzey və tarixi abidələrdə yenidənqurma işləri aparılıb, ekspozisiyalar yenilənib, elektron bələdçi sistemləri tətbiq olunmağa başlayıb. Dövlət Statistika Komitəsinin rəsmi məlumatına əsasən, Azərbaycanda 2025-ci ildə muzeyləri ümumilikdə 2 milyon 637 min 100 nəfər ziyarətçi gəzib.
Azərbaycan Milli Xalça Muzeyi: 154 min 605 ziyarətçi.
Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi: 44 424 ziyarətçi (həmçinin bu muzey “İlin Muzeyi” mükafatına layiq görülüb).
Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi: 30 507 ziyarətçi.
Bülbülün Şuşadakı ev-muzeyi: 12 372 ziyarətçi
Bununla yanaşı, ekspertlər hesab edirlər ki, mədəniyyət müəssisələrinin sosial şəbəkələrdə daha fəal olması, məktəblərlə birgə layihələrin artırılması və gənclər üçün xüsusi proqramların hazırlanması zəruridir.
Onların fikrincə, mədəniyyət yalnız eksponat nümayiş etdirmək deyil, insanlarda tarixə və milli irsə maraq oyatmaq missiyasını daşımalıdır.
Kitab oxuma vərdişi də dəyişir
Mədəniyyət sahəsində dəyişiklik yalnız muzeylərlə məhdudlaşmır. Elektron kitablar, audiokitablar və rəqəmsal kitabxanalar oxu vərdişlərini də dəyişdirib.
UNESCO-nun məlumatına görə, mütaliə bacarığının inkişafı cəmiyyətin intellektual potensialının artırılmasında əsas amillərdən biri hesab olunur. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, çap kitabları ilə yanaşı, rəqəmsal resurslardan istifadə də oxu mədəniyyətinin inkişafına müsbət təsir göstərə bilər.
Ekspertlər bildirirlər ki, mədəniyyət sahəsinə qoyulan investisiya yalnız tarixi irsin qorunmasına xidmət etmir. Bu sahə turizmin inkişafına, yaradıcı sənayelərin genişlənməsinə və ölkənin beynəlxalq imicinin güclənməsinə də töhfə verir.
Onların fikrincə, yeni texnologiyalar və müasir təqdimat üsulları ənənəvi dəyərləri əvəz etməməli, əksinə onları daha geniş auditoriyaya çatdırmalıdır. Mədəni irsin qorunması ilə yanaşı, onun gənc nəslə maraqlı formada təqdim edilməsi gələcək illərin ən vacib vəzifələrindən biri kimi qiymətləndirilir.
