Azərbaycanın peşəkar memarları ölkənin müasir memarlıq irsinin qorunması ilə bağlı Prezident İlham Əliyevə müraciət ediblər.
Azpost.info bildirir ki, müraciətdə yeni tikililərin ilkin memarlıq simasının sonradan dəyişdirilməsi, müəllif hüquqlarının pozulması və bu proseslərə dövlət nəzarətinin gücləndirilməsi məsələləri qaldırılıb.
Memarlar hesab edirlər ki, bu gün inşa edilən binalar yalnız indiki dövrün deyil, gələcək nəsillərin də memarlıq irsinin bir hissəsinə çevriləcək.
Bakının müasir memarlıq mərkəzinə çevrilməsi
Müraciətdə Azərbaycanın tarixi şəhərlərinin sürətli inkişafı və memarlıq simasını zənginləşdirən genişmiqyaslı müasir tikinti işləri müsbət qiymətləndirilib. Memarlar Bakının müasir dünya memarlığının tanınmış mərkəzlərindən birinə çevrilməsini, burada azərbaycanlı memarlarla yanaşı, aparıcı xarici mütəxəssislərin də layihələr hazırlamasını ölkə üçün qürurverici hal kimi qeyd ediblər.
Lakin onların fikrincə, yeni tikililərin sayının artması ilə yanaşı, həmin binaların ilkin memarlıq konsepsiyasının qorunması da diqqətdə saxlanılmalıdır.
“Müəllif hüquqları kobud şəkildə pozulur”
Müraciətdə əsas narahatlıq doğuran məsələlərdən biri artıq inşa edilmiş müasir binaların sonradan özbaşına dəyişdirilməsidir.
Memarların sözlərinə görə, bəzi hallarda binaların mülkiyyətçiləri və sonradan aparılan yenidənqurma işləri zamanı müəllif hüquqları nəzərə alınmır.
Müraciətdə bildirilir ki, şəhər və yol infrastrukturu elementlərinin zədələnməsi ilə yanaşı, binaların fasadlarına müdaxilələr də baş verir. Bu dəyişikliklərə yeni pəncərə və qapı yerlərinin açılması, eyvanların artırılması və ya dəyişdirilməsi, fasadların yenidən qurulması, layihəyə uyğun olmayan konstruksiyaların quraşdırılması daxildir.
Memarlar hesab edirlər ki, belə müdaxilələr bir çox hallarda müvafiq dövlət orqanlarının lazımi nəzarəti və reaksiyası olmadan həyata keçirilir.
Qanunvericilik var, amma qoruma problemi qalır
Müraciətdə Azərbaycan Respublikasında memarlıq fəaliyyəti sahəsində qüvvədə olan qanunvericiliyə baxmayaraq, həyata keçirilmiş müəllif layihələrinin sonradan edilən özbaşına dəyişikliklərdən kifayət qədər qorunmadığı vurğulanır.
Bu vəziyyətin nəticəsi olaraq, son illərdə bir sıra müasir tikililər öz ilkin memarlıq və müəllif simasını qismən itirib.
Memarlar hesab edirlər ki, bu proses davam edərsə, gələcəkdə həmin binaların hansı vəziyyətdə olacağı və növbəti nəsillərə necə bir memarlıq mühiti miras qalacağı ciddi sual doğurur.
Tarixi təcrübə də narahatlıq yaradır
Müraciətdə Azərbaycanın memarlıq irsinin müxtəlif dövrlərdə ciddi dəyişikliklərə məruz qaldığı da xatırladılır.
Memarların fikrincə, müxtəlif dövrlərə aid memarlıq irsinin əhəmiyyətli bir hissəsi artıq çoxsaylı yenidənqurmalara və geri dönməz dəyişikliklərə məruz qalıb.
1920–1930-cu illərin konstruktivizm memarlığının bir çox dəyərli nümunələrinin itirilməsi bu baxımdan diqqətə çəkilir.
Bundan başqa, Azərbaycanın memarlıq inkişafında mühüm mərhələ olan və Heydər Əliyevin respublikaya rəhbərlik etdiyi illərdə ölkənin genişmiqyaslı quruculuq və inkişaf prosesi ilə bağlı 1970–1980-ci illərin “sovet modernizmi” irsinin də ciddi itkilərə məruz qaldığı bildirilir.
“Müasir memarlıq da mədəni irsin bir hissəsidir”
Memarlar hesab edirlər ki, Azərbaycanın müasir memarlığı da ölkənin mədəni irsinin ayrılmaz hissəsidir.
Onların fikrincə, bu gün inşa edilən binalar bir neçə onillikdən sonra öz dövrünün şahidinə çevriləcək. Buna görə də müasir memarlığın ən yaxşı nümunələrinin ilkin müəllif konsepsiyasına uyğun şəkildə qorunması vacibdir.
Müraciətin əsas çağırışı da məhz budur: yeni tikililər yalnız funksional obyekt kimi deyil, gələcək nəsillərə ötürüləcək memarlıq irsi kimi qəbul edilməlidir.
Bu yanaşma həm müəllif hüquqlarının qorunmasını, həm də şəhərlərin memarlıq simasının plansız müdaxilələrdən mühafizə olunmasını tələb edir.
