Azərbaycanda vergi borclarının həcmi ilin ilk yarısında əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Rəsmi məlumatlara əsasən, iyulun 1-nə ölkədə vergi borclarının ümumi məbləği 4 milyard 50,4 milyon manat təşkil edib. Bu, ilin əvvəli ilə müqayisədə 741,6 milyon manat və ya 22,4 faiz artım deməkdir.
İqtisadçı ekspert Natiq Cəfərli vergi borclarındakı artımın iqtisadi aktivliklə bağlı ciddi suallar yaratdığını bildirib. O hesab edir ki, xüsusilə özəl sektorda vergi borclarının artması şirkətlərin dövriyyə və gəlirlərinin azalması ilə əlaqəli ola bilər.
“Vergi borcları niyə artır?”
Natiq Cəfərli vergi borclarının belə sürətlə artmasının səbəblərinin araşdırılmasının vacib olduğunu vurğulayıb.
Onun sözlərinə görə, dövlət şirkətləri arasında da böyük vergi borcu olan müəssisələr mövcuddur. Lakin borcların dövlət və özəl şirkətlər üzrə ayrıca təsnifatı aparılmadığından, ümumi rəqəmdə hansı sektorun daha böyük paya malik olduğunu dəqiq müəyyənləşdirmək çətindir.
Ekspert dövlət şirkətləri arasında “Azərenerji” və keçmiş “Azərsu” kimi qurumların böyük vergi borclarının əvvəllər də mövcud olduğunu qeyd edib.
Özəl şirkətlərin borcunun artması niyə narahatlıq yaradır?
Cəfərliyə görə, daha narahatedici məqam özəl şirkətlərin də vergi borclarının artmasıdır.
Ekspert hesab edir ki, özəl şirkətlərin dövriyyəsi və gəlirləri azalırsa, onların vergi öhdəliklərini vaxtında yerinə yetirmək imkanları da zəifləyə bilər. “Dövriyyə-gəlir azalıbsa, deməli yeni yatırımlar etmirlər. İnvestisiya yoxdursa və ya azdırsa, deməli yeni iş yerləri yaranmır, iqtisadi aktivlik yavaşlayır”, – deyə Cəfərli bildirib.
Beləliklə, vergi borclarının artması yalnız dövlət büdcəsinə daxilolmalarla bağlı məsələ deyil, eyni zamanda biznes sektorunun vəziyyəti və iqtisadi fəallığın səviyyəsi barədə siqnal kimi qiymətləndirilə bilər.
Ekspert əsas səbəbi nədə görür?
Natiq Cəfərli hesab edir ki, vergi borclarının artmasının arxasında daha geniş iqtisadi səbəblər dayanır.
Onun fikrincə, əsas problem iqtisadi artımın zəifləməsi və ölkə iqtisadiyyatında yaradılan əlavə dəyərin azalmasıdır. Ekspert bu vəziyyətin formalaşmasında vergi, rüsum və cərimə siyasətinin də rol oynadığını düşünür. Onun sözlərinə görə, iqtisadi aktivliyi təşviq edən stimullar kifayət qədər güclü deyil.
Bu yanaşmaya əsasən, biznesin gəlirlərinin azalması investisiyaların zəifləməsinə, investisiyaların azalması isə yeni iş yerlərinin və iqtisadi fəallığın məhdudlaşmasına gətirib çıxara bilər.
Vergi borcunun artması iqtisadiyyat üçün nə deməkdir?
İlin ilk altı ayında vergi borcunun 22,4 faiz artması iqtisadiyyatda bizneslərin maliyyə yükünün və ödəniş imkanlarının ayrıca araşdırılmasını aktuallaşdırır.
Əgər borcun artımı əsasən fəaliyyətini davam etdirən, lakin maliyyə çətinliyi yaşayan şirkətlərin öhdəlikləri ilə bağlıdırsa, bu, biznes mühitində problemlərin göstəricisi ola bilər. Digər tərəfdən, vergi borclarının böyük hissəsinin fəaliyyətsiz və ya problemli müəssisələrin üzərinə düşməsi də mümkündür.
Bu səbəbdən ümumi 4 milyard manatlıq göstəricinin strukturu – borcun hansı şirkətlərdə, hansı sahələrdə və hansı səbəblərdən formalaşması – iqtisadi vəziyyəti qiymətləndirmək baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Natiq Cəfərlinin yanaşmasına görə, problemin həlli yalnız yaranmış vergi borclarının toplanması ilə məhdudlaşmamalıdır. İqtisadi aktivliyi artıran, investisiyaları təşviq edən və biznesin dövriyyəsini genişləndirən mexanizmlərin gücləndirilməsi də vacibdir.
S.Abdulla
