Azərbaycanda qeyri-neft-qaz sektorunun inkişafı və ixracın artırılması istiqamətində yeni dəstək mexanizmi tətbiq edilir. Prezident İlham Əliyevin 9 iyun 2026-cı il tarixli Fərmanına əsasən, Azərbaycan mənşəli qeyri-neft-qaz məhsullarını xarici bazarlara çıxaran sahibkarların daşıma xərclərinin əhəmiyyətli hissəsi dövlət tərəfindən kompensasiya olunacaq.
Yeni mexanizmin əsas məqsədi ixracatçıların logistika xərclərini azaltmaq, məhsulların beynəlxalq bazarlarda rəqabət qabiliyyətini artırmaq və qeyri-neft ixracının davamlı inkişafını təmin etməkdir.
Fərmana əsasən, dəstək yalnız Azərbaycan mənşəli qeyri-neft-qaz mallarının ixracına şamil ediləcək. Kompensasiya məbləği isə daşınma üçün çəkilən faktiki xərclər və ixrac olunan məhsulun gömrük dəyəri nəzərə alınmaqla hesablanacaq.
Yeni qaydalara görə dəmir yolu, hava, dəniz və Azərbaycanda qeydiyyata alınmış avtomobil nəqliyyatı ilə daşınan mallar üzrə sahibkarın nağdsız ödədiyi daşıma xərclərinin 70 faizi dövlət tərəfindən qarşılanacaq. Xarici ölkələrdə qeydiyyata alınmış avtomobil nəqliyyatı ilə daşınma zamanı isə bu göstərici 50 faiz olacaq.
Bununla yanaşı, kompensasiyanın yuxarı həddi də müəyyənləşdirilib. Belə ki, avtomobil, dəmir yolu və hava nəqliyyatı ilə daşınmalarda məhsulun gömrük dəyərinin 15 faizi, dəniz nəqliyyatı ilə daşınmalarda isə 5 faizi maksimum dəstək məbləği kimi tətbiq olunacaq.
İxracatçıya bu iki hesablamadan daha az olan məbləğ ödəniləcək.
Fərman Naxçıvan Muxtar Respublikasında istehsal olunan qeyri-neft-qaz məhsullarını da əhatə edir. Belə ki, Naxçıvandan Azərbaycanın digər ərazilərinə quru yolu ilə daşınan məhsullar üzrə də sahibkarların nəqliyyat xərclərinin 70 faizi dövlət tərəfindən kompensasiya ediləcək.
Dəstək ödənişləri rüblük əsasda sahibkarların müraciətləri əsasında hesablanacaq və İqtisadiyyat Nazirliyi tərəfindən həyata keçiriləcək.
Yeni mexanizm 2026-cı il sentyabrın 1-dən 2036-cı il sentyabrın 30-dək həyata keçirilən daşınmalara şamil olunacaq.
Bununla bağlı dəstəklənəcək məhsulların siyahısı, müraciət qaydaları, ölkə qrupları, multimodal daşımalar və digər texniki məsələlər ayrıca normativ sənədlərlə tənzimlənəcək.
Ekspertlərin fikrincə, yeni dəstək mexanizmi ixracatçıların logistika xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə azaldacaq, yeni bazarlara çıxışı asanlaşdıracaq və Azərbaycan məhsullarının beynəlxalq bazarlarda rəqabət imkanlarını gücləndirəcək. Bu addım eyni zamanda qeyri-neft ixracının şaxələndirilməsinə, sahibkarlığın inkişafına və ölkənin xarici ticarət potensialının daha da genişlənməsinə xidmət edəcək.
Samir Abdulla
