Son vaxtlar qlobal miqyasda artan siyasi gərginliklər, regional münaqişələr və təhlükəsizlik riskləri turizm sektoruna birbaşa təsir göstərməyə başlayıb. Müxtəlif regionlarda hava məkanlarının məhdudlaşdırılması, bəzi istiqamətlər üzrə aviareyslərin ləğvi və hava limanlarının təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqlar turist davranışında ciddi dəyişikliklər yaradır.
Turizm bazarında müşahidə olunan əsas dəyişikliklərdən biri insanların uzun məsafəli xarici səfərlərə daha ehtiyatlı yanaşması və alternativ olaraq daxili və yaxın regionlara səyahətə üstünlük verməsidir. Belə bir dövrdə Azərbaycan üçün xüsusi bir situasiya yaranır. Qarşıdan həm Novruz Bayramı, həm də Ramazan Bayramı ilə əlaqədar 11 günlük tətil dövrü gəlir. Bu isə ölkə daxilində turizm aktivliyinin artması üçün nadir fürsət yaradır.
Turizm sektorunda qərarvermə faktorları son illərdə əhəmiyyətli dərəcədə dəyişib. Əgər əvvəllər turistlər üçün əsas amillər qiymət və komfort idisə, hazırda təhlükəsizlik hissi və səyahət riskləri əsas amillərdən birinə çevrilib. Bir çox ölkələrdə bu tendensiya artıq ayrıca iqtisadi model kimi formalaşaraq “staycation economy” – yəni, ölkə daxilində istirahət iqtisadiyyatı adlandırılır. Azərbaycan turizm sektorunda son illərdə əsas diqqət daha çox xarici turistlərin cəlb edilməsinə yönəlib. Lakin qlobal risklərin artdığı dövrlər göstərir ki, daxili turizm sabit və dayanıqlı turizm modelinin əsas elementlərindən biridir. Ölkə daxilində turizm potensialı kifayət qədər genişdir. Xüsusilə regionlarımız artıq daxili turizm istiqamətləri kimi formalaşmağa başlayıb. Belə ki, Quba – dağ turizmi və qış istirahəti, Qəbələ – ailəvi və əyləncə turizmi, Şəki – tarix və mədəniyyət turizmi, Lənkəran – subtropik iqlim və qastronomiya, Naftalan – sağlamlıq və müalicə turizmi məkanı kimi tanınır. Uzunmüddətli bayram tətili bu istiqamətlərə səfərlərin kəskin artmasına səbəb ola bilər. Əgər bazar düzgün təşkil olunsa, bu dövr daxili turizmin real potensialını göstərən test rolunu oynaya bilər.
Belə bir şəraitdə daxili turizmin aktivləşməsi bir neçə iqtisadi sektor üçün yeni imkanlar yaradır.
Uzun tətil dövründə regionlarda yerləşən hotellər və butik qonaq evləri üçün rezervasiyaların artması gözləniləndir. Xüsusilə ailəvi və qrup səfərləri bu sektora əlavə gəlir gətirə bilər. Şəhər həyatından qısa müddətli uzaqlaşmaq istəyən insanlar üçün kənd turizmi və aqroturizm layihələri getdikcə daha cəlbedici olur. 2-3 günlük regional tur paketləri, qrup turları və tematik səyahətlər bazarda artan tələbi qarşılaya bilər. Turizm axını regionlarda yerli mətbəxin təqdim olunduğu restoranlar üçün də iqtisadi aktivlik yaradır. Daxili səyahətlərin artması avtomobil icarəsi və transfer xidmətlərinə olan tələbi də artırır.
Bütün potensiala baxmayaraq, Azərbaycanda daxili turizm hələ də tam sistemli şəkildə inkişaf etmiş sektor hesab olunmur. Bu sahədə mövcud olan əsas problemlər aradan qaldırılmalıdır. Bəzi regionlarda qiymətlərin qeyri-stabil olması, xidmət standartlarının fərqli səviyyədə qalması, turizm məhsullarının tam paket halında təqdim edilməməsi, rəqəmsal platformalarda marketinq fəaliyyətinin zəif olması belə problemlərdəndir. Bu problemlər həll olunmadan daxili turizmin davamlı inkişafını təmin etmək çətin olacaq.
Mövcud vəziyyət həm turizm biznesləri, həm də sektorun idarə olunması baxımından yeni yanaşmalar tələb edir.Turizm biznesləri üçün prioritet istiqamətlər müəyyən edilməlidir. Bayram mövzulu turizm paketləri, 3–5 günlük regional istirahət proqramları, ailəvi və uşaqlı turistlər üçün xüsusi paketlər, “weekend getaway” formatında qısa səyahət təklifləri həyata keçiriıə bilər. Daha geniş miqyasda isə daxili turizmin inkişafı üçün bir sıra addımların atılması vacibdir. Bunlar daxili turizmin təşviqi üzrə milli kampaniyalar, regionlarda xidmət keyfiyyətinin standartlaşdırılması, turizm məhsullarının rəqəmsal platformalarda daha aktiv təqdim olunmasıdır.
Ümumilikdə, qlobal qeyri-müəyyənlik və siyasi risklər turizm sektoru üçün ilk baxışdan mənfi faktor kimi görünə bilər. Lakin bir çox ölkələrin təcrübəsi göstərir ki, belə dövrlər daxili turizmin inkişafı üçün mühüm fürsət yaradır. Azərbaycan üçün qarşıdan gələn uzun bayram tətili bu potensialın real bazar şəraitində necə işlədiyini göstərən mühüm sınaq ola bilər.
Əgər turizm biznesləri və sektor iştirakçıları bu fürsəti düzgün dəyərləndirə bilsələr, daxili turizm yalnız mövsümi aktivlik deyil, həm də ölkə iqtisadiyyatının davamlı inkişafına töhfə verən sabit istiqamətlərdən birinə çevrilə bilər.
Çinarə Ağayeva
Biznes məsləhətçi
