Xaricdən maşın gətirmək istəyənlər üçün VACİB QAYDALAR
Dövlət Gömrük Komitəsinin rəsmi hesabatlarına əsasən, 2025-ci ildə Azərbaycana 113 840 ədəd minik avtomobili idxal olunub. Bu, 2024-cü illə müqayisədə 38.1% (yəni 31 406 ədəd) artım deməkdir və ölkə tarixinin ən yüksək idxal göstəricisidir.
Azpost.info bildirir ki, idxal olunan minik avtomobillərinin ümumi statistik dəyəri 2.14 milyard ABŞ dolları təşkil edib.
2025-ci ildə ölkəyə gətirilən avtomobillərin yarısından çoxunu, yəni 60%-ni hibrid nəqliyyat vasitələri təşkil edib. Elektrikli avtomobillərin ümumi idxaldakı payı azalaraq 2%-ə düşüb.
Bazara daha əlçatan və nisbətən ucuz modellər daxil olduğu üçün ölkəyə gətirilən bir avtomobilin orta statistik idxal qiymətində cüzi ucuzlaşma müşahidə edilib.
Azərbaycana xarici ölkələrədən necə avtomobil gətirmək olar?
Azərbaycana xarici ölkələrdən avtomobil gətirmək üçün istehsal tarixi 10 ildən köhnə olmayan nəqliyyat vasitəsi seçilməli, rəsmi sənədləşmə aparılmalı və gömrük rəsmiləşdirilməsi (gömrük fondu, aksiz, ƏDV və yol vergisi) tam ödənilməlidir.
Xaricdən fərdi qaydada avtomobil idxal etməyin addım-addım qaydaları aşağıdakı kimidir:
Avtomobilin seçilməsi və yaş məhdudiyyəti
10 il qaydası:
Nazirlər Kabinetinin qərarına əsasən, zavod istehsal tarixindən 10 ildən artıq vaxt keçmiş minik avtomobillərinin Azərbaycana idxalı qadağandır.
Avtomobil minimum “Euro 4” ekoloji standartına cavab verməlidir.
İstehsal tarixi 3 ili və mühərrik həcmi 2500 kubsantimetri aşmayan hibrid avtomobillərin idxalı ƏDV-dən qismən azaddır.
Sənədlərin Toplanması
Avtomobili satın alarkən və sərhədə gətirərkən mütləq aşağıdakı sənədlər tələb olunur:
Alış-satış müqaviləsi (İnvoys / Bill of Sale).
Xarici qeydiyyat şəhadətnaməsi (Texniki pasport).
Tranzit nömrələr (əgər avtomobil sürülərək gətirilirsə).
Yükdaşıma sənədləri (əgər avtomobil konteyner və ya evakuatorla gəlirsə – CMR / Bill of Lading). [1]
Sərhəddə depozit və öncədən Bəyanetmə
Avtomobil ölkə sərhədinə daxil olmazdan əvvəl və ya daxil olan anda Dövlət Gömrük Komitəsinin rəsmi saytı vasitəsilə elektron növbə götürülməli və ilkin bəyanetmə edilməlidir.
Avtomobil sərhəd-keçid məntəqəsindən Bakıdakı gömrük terminalına qədər getməsi üçün təxmini gömrük rüsumu məbləğində depozit ödənilməlidir.
Gömrük terminalı və rəsmiləşdirilmə
Avtomobil ölkəyə daxil olduqdan sonra təyin olunmuş daxili gömrük postuna (məsələn, Sumqayıt Avtomobil Gömrük Postu) gətirilir. Burada aşağıdakı ödənişlər hesablanır:
İdxal rüsumu: Avtomobilin mühərrik həcminə və gömrük dəyərinə əsasən hesablanır.
Aksiz vergisi: Mühərrikin kubsantimetrinə (sm³) görə tətbiq edilir (mühərrik həcmi böyüdükcə vergi dərəcəsi kəskin artır).
Əlavə Dəyər Vergisi (ƏDV): Avtomobilin gömrük dəyəri, idxal rüsumu və aksiz vergisinin cəmindən 18% dərəcəsi ilə hesablanır.
Yol vergisi: Avtomobilin mühərrik həcminə görə birdəfəlik tutulur.
Gömrük yığımları: Sənədləşmə və ekspertiza üçün xidmət haqları.
Dəqiq məbləği hesablamaq üçün rəsmi Gömrük Kalkulyatoru alətindən istifadə edə bilərsiniz.
DYP-də qeydiyyat və nömrə alınması
Gömrük rəsmiləşdirilməsi bitdikdən sonra sizə gömrük vəsiqəsi verilir. Bu sənədlə 30 gün müddətində Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsinin qeydiyyat-imtahan məntəqələrinə müraciət edib, dövlət qeydiyyat nişanı (nömrə) və texniki pasport almalısınız.
Hansı avtomobillər ölkəyə buraxılmır?
Azərbaycanda hazırda bütün avtomobillərin idxalına tam qadağa yoxdur. Amma bəzi kateqoriyalar üzrə ciddi məhdudiyyətlər və yüksək rüsumlar tətbiq olunur.
Çox köhnə avtomobillərin ölkəyə gətirilməsi faktiki olaraq məhdudlaşdırılır. Xüsusilə istehsal tarixi 7 ildən çox olan avtomobillərə daha yüksək aksiz vergisi tətbiq edilir.
Benzin və dizellə işləyən köhnə avtomobillərə dövlət daha sərt yanaşır. Son illər hökumət elektrik və hibrid avtomobilləri stimullaşdırmağa çalışır. Buna görə elektromobillər üçün bir sıra vergi güzəştləri tətbiq olunub, baxmayaraq ki, bəzi güzəştlərin müddəti artıq bitib.
40 ildən çox yaşı olan “raritet” avtomobillər isə xüsusi kateqoriya hesab edilir və onların idxalı üçün ayrıca güzəştlər tətbiq olunur.
Azərbaycana daxili qanunvericilik və Nazirlər Kabinetinin qərarlarına əsasən aşağıdakı xüsusiyyətlərə malik avtomobillərin idxal edilməsi və ölkəyə buraxılması qəti qadağandır:
Zavod istehsal tarixindən 10 ildən artıq vaxt keçmiş minik avtomobillərinin ölkəyə gətirilməsi qadağandır.
İstisna: Konstruksiyası orijinal vəziyyətdə olan və buraxılışından 40 ildən çox keçən raritet (nadir) avtomobillər və ölkəyə müvəqqəti gətirilən (məsələn, xarici turistlərin) nəqliyyat vasitələri bu qadağaya şamil edilmir.
İstehsal ilindən və vəziyyətindən asılı olmayaraq, sükan çarxı sağ tərəfdə yerləşən avtomobillərin Azərbaycana gətirilməsi və gömrük rəsmiləşdirilməsi qadağandır.
Sükanı sonradan sol tərəfə keçirilmiş (zavod konstruksiyası dəyişdirilmiş) avtomobillərin də qeydiyyata alınmasında ciddi məhdudiyyətlər tətbiq olunur.
Atmosferə atılan zərərli tullantıların miqdarına görə minimum “Euro 4” (Avro-4) standart tələblərini ödəməyən avtomobillər ölkəyə buraxılmır.
Bu səbəbdən Avropa istehsalı olan 2005-ci ildən, ABŞ istehsalı olan 2004-cü ildən, Yaponiya və Koreya istehsalı olan isə 2006-cı ildən əvvəlki əksər modellər (istismar müddəti 10 ili keçməsə belə) bu standartı tam ödəmədiyi üçün riskli sayılır.
Zavod konstruksiyasında ABS (antiblokirovka) əyləc sistemi olmayan avtomobillər idxal edilə bilməz.
Sürücü üçün ən azı bir ədəd hava yastığı (airbag) ilə təchiz olunmayan nəqliyyat vasitələrinin ölkəyə daxil olmasına icazə verilmir.
Beynəlxalq axtarış sistemlərində (məsələn, İnterpol) cinayət tərkibli və ya oğurluq qeydi olan nəqliyyat vasitələri, şassi və ya mühərrik nömrəsi silinmiş, ban, şassi və ya mühərrik nömrələri qəsdən silinən, saxtalaşdırılan və ya sənədlərlə uyğun gəlməyən avtomobillər, yararsız (Utilizasiya vəziyyətində), ağır qəza keçirmiş, gövdə həndəsəsi bərpa olunmaz dərəcədə pozulmuş və rəsmi olaraq metal qırıntısı (scrap/salvage) kimi rəsmiləşdirilmiş tam yararsız nəqliyyat vasitələri ölkəyə buraxılmır.
Sunay AYDIN
