Süni intellekt (AI) texnologiyalarının sürətli inkişafı bütün dünyada əmək bazarının gələcəyi ilə bağlı müzakirələri gücləndirib. Son illərdə ChatGPT, Gemini, Claude və digər süni intellekt sistemlərinin meydana çıxması bir çox işlərin avtomatlaşdırılmasının mümkün olduğunu göstərib.
Azpost.info-nun məlumatına görə, ekspertlər hesab edirlər ki, yaxın 10-15 ildə bəzi peşələr tamamilə yox olmasa da, ciddi şəkildə dəyişəcək və ya onlara olan tələbat azalacaq.
Ən böyük risk hansı peşələrin üzərindədir?
Əmək bazarı üzrə mütəxəssislərin fikrincə, ilk növbədə təkrarlanan və standart əməliyyatlardan ibarət işlər risk altındadır. Süni intellekt böyük həcmdə məlumatı saniyələr ərzində emal edə və insanın saatlarla gördüyü işi qısa müddətdə yerinə yetirə bilir.
Bu səbəbdən məlumat daxil edən operatorlar, bəzi katiblik xidmətləri, sadə mühasibat işləri və müştəri xidmətlərinin bir hissəsi avtomatlaşdırıla bilər. Artıq dünyanın bir çox ölkəsində banklar və böyük şirkətlər müştərilərin suallarını cavablandırmaq üçün chatbotlardan istifadə edirlər.
Texnologiya eksperti Tomas Li hesab edir ki, yaxın illərdə rutin ofis işlərinin əhəmiyyətli hissəsi süni intellekt sistemlərinə həvalə olunacaq. Onun sözlərinə görə, şirkətlər üçün əsas üstünlük xərclərin azalması və işlərin daha sürətli görülməsidir.
Jurnalistlər və müəlliflər təhlükə altındadır?
Süni intellektin mətn yazmaq bacarığı media sektorunda da narahatlıq yaradıb. Bu gün AI sistemləri qısa xəbərlər, maliyyə hesabatları və statistik məlumatlar əsasında məqalələr hazırlaya bilir.
Lakin media mütəxəssisləri hesab edirlər ki, araşdırma jurnalistikası, eksklüziv müsahibələr və hadisələrin təhlili kimi sahələrdə insan faktoru hələ uzun müddət əvəzolunmaz olaraq qalacaq. Süni intellekt məlumat toplaya və ilkin mətn hazırlaya bilər, lakin hadisə yerindən reportaj hazırlamaq və ya mənbələrlə işləmək qabiliyyətinə malik deyil.
Google Translate, DeepL və digər sistemlərin inkişafı nəticəsində sadə tərcümələr artıq saniyələr ərzində həyata keçirilir. Bu səbəbdən gündəlik və standart mətnlərin tərcüməsinə olan tələbatın azalacağı gözlənilir.
Bununla belə, hüquqi sənədlər, bədii əsərlər, diplomatik yazışmalar və xüsusi terminologiya tələb edən mətnlər üzrə peşəkar tərcüməçilərə ehtiyac qalacaq. Çünki dil yalnız sözlərin çevrilməsi deyil, həm də mədəniyyət və kontekst məsələsidir.
Hansı peşələr daha təhlükəsiz görünür?
Ekspertlər hesab edirlər ki, insanlarla birbaşa ünsiyyət tələb edən peşələr yaxın gələcəkdə daha təhlükəsiz olacaq. Həkimlər, psixoloqlar, müəllimlər, xilasedicilər, elektriklər, santexniklər və digər texniki ustalar bu kateqoriyaya daxildir.
Məsələn, süni intellekt tibbi analizlərdə həkimə kömək edə bilər, lakin xəstə ilə ünsiyyət qurmaq, emosional vəziyyəti qiymətləndirmək və son qərarı vermək hələ də insanın üzərinə düşür.
Tarix göstərir ki, texnoloji inqilablar bəzi peşələri sıradan çıxarsa da, yenilərini yaradır. Mütəxəssislər süni intellekt sahəsində mühəndislər, məlumat analitikləri, AI etikası üzrə ekspertlər və robot sistemlərinin idarəedicilərinə tələbatın artacağını proqnozlaşdırırlar.
Beynəlxalq Əmək Təşkilatının ekspertləri bildirirlər ki, gələcəyin əmək bazarında uğur qazanmaq üçün insanlar yeni bacarıqlar öyrənməli və texnologiyalara uyğunlaşmalıdırlar. Əsas məsələ süni intellektlə rəqabət aparmaq deyil, onu iş prosesində səmərəli istifadə etməyi bacarmaqdır.
Mütəxəssislərin ümumi qənaətinə görə, süni intellekt yaxın illərdə bəzi peşələri tamamilə yox etməkdən daha çox onları dəyişdirəcək. Ən böyük risk təkrarlanan və standart əməliyyatlardan ibarət işlərin üzərindədir. Yaradıcılıq, ünsiyyət, liderlik və mürəkkəb qərarvermə tələb edən sahələr isə insanın üstünlüyünü qoruyub saxlayacaq. Buna görə də gələcəyin əsas tələbi yeni biliklər əldə etmək və dəyişən əmək bazarına uyğunlaşmaq olacaq.
