Son illərdə qlobal əmək bazarında baş verən dəyişikliklər Azərbaycan gənclərinin karyera seçimlərinə birbaşa təsir göstərib. Əvvəllər yalnız müvəqqəti məşğulluq növü kimi baxılan frilans (freelance) və distant iş modelləri, bu gün artıq ölkədə ciddi bir iqtisadi alt-baza çevrilməkdədir.
Bu dinamikanı nəzərə alan dövlət rəsmiləri də rəqəmsal əmək bazarını leqallaşdırmaq və stimullaşdırmaq üçün ilk böyük hüquqi addımı atdı. Milli Məclisin bir neçə gün əvvəl keçirilən iclasında Vergi Məcəlləsinə təklif edilən dəyişiklik qanun layihəsi birinci oxunuşda qəbul edildi. Bu dəyişiklik ölkə tarixində ilk dəfə “frilanser” anlayışına rəsmi hüquqi status verir və onlara böyük vergi güzəştlərinin qapısını açır.
Lokaldan qlobala: Tələbi formalaşdıran aparıcı sahələr
Azərbaycanda rəqəmsal frilans bazarının böyüməsini sürətləndirən iki əsas hərəkətverici qüvvə var: yerli şirkətlərin autsorsinqə meyl etməsi və gənc nəslin beynəlxalq platformalara (Upwork, Fiverr, Toptal) birbaşa çıxış tapması.
Hazırda daxili bazarda xüsusilə dörd istiqamət üzrə distant iş qüvvəsinə böyük tələbat var:
İT və proqramlaşdırma: Veb-tərtibat, mobil tətbiqlərin yazılması və data analitikası.
Kreativ Sənaye: Qrafik dizayn, video-meykirlik, 3D modelləşdirmə və UI/UX dizayn.
Rəqəmsal Marketinq: Kiçik və orta bizneslərin (KOB) sosial media idarəçiliyini (SMM) və reklam kampaniyalarını frilanserlərə həvalə etməsi artıq normaya çevrilib.
İqtisadi dividentlər: Paytaxt asılılığının azalması və valyuta axını
Rəqəmsal əmək bazarının inkişafı makroiqtisadi baxımdan ölkə üçün ciddi üstünlüklər vəd edir:
Regional bərabərsizliyin yumşalması: Distant iş modeli regionlarda yaşayan istedadlı gənclərə Bakıya köçmədən, yüksək gəlirli layihələrdə iştirak etmək imkanı tanıyır.
Fərdi valyuta axını: Beynəlxalq layihələrdə çalışan yerli frilanserlər ölkə iqtisadiyyatına birbaşa dollar və avro daxil edirlər ki, bu da daxili istehlak bazarına müsbət təsir göstərir.
Yeni qanun nə deyir? Hüquqi status və texnopark şərti
Milli Məclisin qəbul etdiyi yeni düzəliş rəqəmsal əmək bazarındakı ən böyük boşluğu — “status qeyri-müəyyənliyini” aradan qaldırır. Yeni tərifə əsasən, frilanser — muzdlu işçi cəlb etmədən, rəqəmsal texnologiyalar, o cümlədən süni intellekt texnologiyaları, kibertəhlükəsizlik və innovasiya sahələrində mülki-hüquqi müqavilə əsasında, müstəqil şəkildə və ödənişli xidmət göstərən (iş yerinə yetirən), sənaye yaxud texnologiyalar parkının rezidenti olan fiziki şəxsdir.
Qanun layihəsinə görə, frilanserlər vergi orqanında uçota alındıqdan və sənaye/texnologiyalar parkının rezidenti olaraq qeydiyyat şəhadətnaməsini aldıqdan sonra ölkə ərazisində tam qanuni fəaliyyət göstərə biləcəklər. Onlar xarici mənbələrdən maneəsiz və leqal şəkildə gəlir əldə edəcəklər. Həmçinin Məcəllə ilə nəzərdə tutulan xüsusi vergi güzəştlərindən və azadolmalardan yararlanacaqlar.
Qanunun üstünlükləri və sual doğuran məqamları hansılardır?
Bu dəyişiklik bank köçürmələrində və xarici valyutanın ölkəyə gətirilməsində frilanserlərin illərdir qarşılaşdığı komissiya və bürokratik əngəlləri aradan qaldırmaq üçün böyük şansdır. Vergi azadılmaları kölgə iqtisadiyyatında qalan böyük bir kütləni leqallaşmağa təşviq edəcək.
Lakin məsələnin digər tərəfi də var. Qanunun frilanser statusunu yalnız “sənaye və texnologiyalar parkının rezidenti” olmaq şərtinə bağlaması və fəaliyyət dairəsini rəqəmsal texnologiyalar, AI və kibertəhlükəsizliklə məhdudlaşdırması bəzi suallar doğurur. Bəs rəqəmsal sahədə çalışan qrafik dizaynerlər, kopirayterlər, SMM mütəxəssisləri və onlayn repetitorlar bu güzəştlərdən necə yararlanacaq? Yaxud fərdi şəkildə evdən işləyən bir gənc üçün Texnopark rezidentliyi almaq prosedurları nə dərəcədə sadə olacaq?
Bu sualların cavabı qanun layihəsinin növbəti oxunuşlarında və tətbiq mexanizmləri açıqlananda daha aydın olacaq.
Azərbaycanda rəqəmsal əmək bazarı artıq bir həvəs olmaqdan çıxıb, rəsmi səviyyədə tənzimlənən iqtisadi sahəyə çevrilir. Dövlətin rəqəmsal ixrac potensialını artırmaq üçün frilanserlərə belə bir platforma yaratması inqilabi addımdır. Əgər qeydiyyat və Texnopark rezidentliyi prosedurları rəqəmsal dövrün ruhuna uyğun şəkildə onlayn və tam sadələşdirilmiş olsa, Azərbaycan yaxın illərdə regionun ən böyük rəqəmsal frilans mərkəzlərindən birinə çevrilə bilər.
“Analitik” Təhlil Mərkəzi
