Müasir həyatın sürətli tempi, davamlı informasiya axını, iş yükü və gündəlik stres insanların təkcə fiziki deyil, zehni sağlamlığına da təsir göstərir. Maraqlıdır ki, zehni yorğunluq əksər hallarda adi halsızlıq və ya yuxusuzluq kimi qəbul edilir. Halbuki beynin həddindən artıq yüklənməsi insanın diqqətinə, qərarvermə qabiliyyətinə və hətta fiziki sağlamlığına təsir göstərə bilər.
AzPost.info xəbər verir ki, psixoloqlar və nevroloqlar zehni yorğunluğun vaxtında tanınmasının onun daha ciddi problemlərə çevrilməsinin qarşısını ala biləcəyini bildirirlər.
Sadə qərarlar belə sizi yorursa
Səhər nə geyinəcəyinizə, naharda nə yeyəcəyinizə və ya hansı işi əvvəl görəcəyinizə qərar vermək belə çətinləşibsə, bu, beynin informasiya yükündən yorulduğunu göstərə bilər. Mütəxəssislər bunu “qərar yorğunluğu” (decision fatigue) adlandırırlar. Gün ərzində yüzlərlə xırda qərar vermək beyni tədricən tükəndirir və daha vacib qərarlarda səhv ehtimalını artırır.
Oxuduğunuzu dəfələrlə təkrar oxuyursunuz
Bir məqaləni və ya elektron məktubu oxuyursunuz, amma məzmun yadınızda qalmır? Eyni abzası bir neçə dəfə oxumağa məcbur olursunuz? Bu, diqqətin zəifləməsinin və beynin məlumatı emal etməkdə çətinlik çəkməsinin əlamətlərindən biri ola bilər.
Xırda məsələlər sizi əsəbiləşdirir
Əvvəllər əhəmiyyət vermədiyiniz hadisələrə həddindən artıq emosional reaksiya verməyə başlamısınızsa, səbəb təkcə stres olmaya bilər. Zehni yorğunluq beynin emosiyaları tənzimləmə qabiliyyətini zəiflədə bilər. Nəticədə insan daha səbirsiz olur, kiçik problemlər belə böyük narahatlıq yaradır.
Daim məşğul olsanız da, işiniz irəliləmir
Bəzən insan bütün günü işlədiyini düşünür, amma günün sonunda ciddi nəticə əldə etmədiyini görür.
Psixoloqlar bunu “məhsuldarlıq illüziyası” adlandırırlar. Daim elektron məktubları yoxlamaq, sosial şəbəkələr arasında keçid etmək və tez-tez diqqətin yayınması beynin yorulmasını sürətləndirir.
Yuxu kifayət etsə də, özünüzü yorğun hiss edirsiniz
7-8 saat yatmağınıza baxmayaraq, səhər oyananda özünüzü enerjisiz hiss edirsinizsə, problem təkcə fiziki yorğunluqla bağlı olmaya bilər. Beyin gün ərzində fasiləsiz informasiya qəbul etdikdə gecə yuxusu belə onun tam bərpasına kifayət etməyə bilər.
Ən sevdiyiniz məşğuliyyətlər belə maraqsız görünür
Əvvəllər həvəslə etdiyiniz işlər – kitab oxumaq, film izləmək, musiqi dinləmək və ya dostlarla görüşmək artıq sizi sevindirmirsə, bu da zehni tükənmənin əlaməti ola bilər. Bu vəziyyət uzun müddət davam edərsə, mütəxəssislə məsləhətləşmək faydalıdır.
Beyni necə dincəltmək olar?
Mütəxəssislər zehni yorğunluğun qarşısını almaq üçün bir neçə sadə vərdişi tövsiyə edirlər:
Gün ərzində hər 60–90 dəqiqədən bir qısa fasilə verin.
İş vaxtı telefon bildirişlərini minimuma endirin.
Gündə ən azı 20–30 dəqiqə açıq havada gəzin.
Yuxu rejiminə əməl edin və hər gün eyni saatlarda yatmağa çalışın.
Günün müəyyən hissəsini sosial şəbəkələrdən uzaq keçirin.
Mümkün olduqca eyni anda bir neçə işi görməkdən çəkinin.
Zehni yorğunluq niyə diqqətdən kənarda qalır?
Psixoloqların fikrincə, insanlar fiziki yorğunluğu daha asan hiss etsələr də, zehni tükənməni çox vaxt “tənbəllik”, “həvəsin olmaması” və ya “adi halsızlıq” kimi qiymətləndirirlər. Halbuki uzunmüddətli zehni gərginlik iş məhsuldarlığını azalda, yaddaşa və diqqətə təsir göstərə, emosional tarazlığı poza bilər.
Əgər sadalanan əlamətlər bir neçə həftə ərzində davam edir, gündəlik fəaliyyətinizə mane olur və istirahətə baxmayaraq yaxşılaşmırsa, həkim və ya psixoloqa müraciət etmək məqsədəuyğundur. Vaxtında görülən tədbirlər həm zehni, həm də ümumi sağlamlığın qorunmasına kömək edə bilər.
Sunay Aydın
