Beynəlxalq tədqiqatçılar qrupu oftalmologiya sahəsində mühüm nailiyyət əldə edib. Alimlər donorun ölümündən sonra insan gözünün tor qişasının həyat fəaliyyətini süni şəkildə uzatmağı bacarıblar. Tor qişa bioloji ölümdən 10 saat sonra da işıq siqnallarına reaksiya verməyə davam edib.
Azpost.info bildirir ki, bu barədə Egeszseg Kalauz nəşri məlumat yayıb.
Mütəxəssislərin fikrincə, bu nailiyyət korluğun müalicəsi və göz transplantasiyası sahəsində yeni imkanlar yarada bilər.
Eksperiment necə həyata keçirilib?
Tədqiqatın uğuru xüsusi hazırlanmış biotibbi platforma sayəsində mümkün olub. Sistem çıxarılan göz toxumalarını fasiləsiz olaraq oksigen və qida maddələri ilə təmin edib. Bundan əlavə, qurğu göz toxumasında təzyiqi və maye dövranını canlı orqanizmdəki qan dövranına maksimal dərəcədə yaxın səviyyədə saxlayıb.
Nəticədə tor qişanın hüceyrə quruluşu tam qorunub. Aparılan sınaqlar zamanı alimlər ölümdən 10 saat sonra belə sinir uclarının işıq qıcıqlarına aydın elektrik reaksiyası verdiyini qeydə alıblar. Ayrılmış toxumalar laboratoriya tədqiqatları üçün isə 24 saata qədər yararlı vəziyyətdə qalıb.
Bu, insanın ölümdən sonra görə bilməsi demək deyil
Araşdırmanın müəllifləri xüsusi vurğulayırlar ki, əldə olunan nəticələr insanın ürəyi dayandıqdan sonra görmə qabiliyyətini saxladığını və ya şüurunun fəaliyyət göstərdiyini göstərmir. Onların sözlərinə görə, tor qişadakı fotoreseptorlar laboratoriya şəraitində müstəqil şəkildə elektrik impulsları yarada bilir. Lakin görmə prosesinin baş verməsi üçün bu siqnallar görmə siniri vasitəsilə beyinə ötürülməlidir.
Donor gözündə isə görmə siniri ilə əlaqə tamamilə kəsildiyi üçün insanın hər hansı görüntünü qəbul etməsi mümkün deyil. Burada söhbət yalnız süni şəraitdə ayrı-ayrı sinir hüceyrələrinin yaşama qabiliyyətinin qorunmasından gedir.
Tibb üçün hansı imkanlar yaranır?
Alimlərin hazırladığı yeni metod tədqiqatçılara insan tor qişasını daha uzun müddət öyrənmək imkanı verir. Bu texnologiya aşağıdakı istiqamətlərdə mühüm rol oynaya bilər:
Göz xəstəliklərinin araşdırılması – tor qişanın degenerativ dəyişikliklərinin və görmə qabiliyyətinin zəifləmə səbəblərinin daha dəqiq öyrənilməsi;
Yeni dərmanların sınağı – innovativ preparatların canlı insan toxumaları üzərində təhlükəsiz şəkildə yoxlanılması;
Korluğun müalicəsi – itirilmiş görməni bərpa etməyə yönəlmiş yeni müalicə üsullarının hazırlanması;
Göz transplantasiyası – gələcəkdə tam göz köçürülməsi üçün elmi bazanın formalaşdırılması.
Hazırda həkimlər yalnız gözün buynuz qişasını (kornea) uğurla transplantasiya edə bilirlər. Bütün göz almasının köçürülməsi isə hələ də mümkün deyil. Bunun əsas səbəbi müasir tibbin zədələnmiş görmə sinirini bərpa edərək onu mərkəzi sinir sistemi ilə yenidən birləşdirməyi bacarmamasıdır.
Buna baxmayaraq, mütəxəssislər hesab edirlər ki, tor qişanın ölümdən sonra uzun müddət canlı saxlanılması gələcəkdə göz transplantasiyası və korluğun müalicəsi istiqamətində böyük elmi irəliləyişlər üçün mühüm zəmin yarada bilər.
N. Talıbov
