Azərbaycanda yüz minlərlə ailənin yaşadığı evin hüquqi statusu hələ də tam müəyyənləşməyib. Sənədsiz ev problemi xüsusilə Bakı və Abşeron yarımadasında kəskin xarakter daşıyır.
Azpost.info bildirir ki, son günlər Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin rəhbəri Mətin Eynullayevin açıqlamaları ilə məsələ yenidən gündəmə gəlib.
Bəs sənədsiz evlər ən çox hansı ərazilərdədir? Və bu evlərin hamısının taleyi eynidirmi?
500 minlik rəqəm haradan gəlir?
Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin tabeliyində olan Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri qurumunun rəhbəri Nigar Əlimova 2026-cı ilin əvvəlində Azərbaycanda təxminən 400-500 min sənədsiz və ya sənədləşdirilməsi mümkün olmayan tikilinin olduğunu bildirib.
Onun sözlərinə görə, fərdi yaşayış evləri üzrə sənədsiz tikililərin sayı qeyri-yaşayış obyektlərindən ən azı 10 dəfə çoxdur. Bununla belə, dəqiq statistikanın müəyyənləşdirilməsi üçün genişmiqyaslı inventarlaşdırma aparılmalıdır.
Daha əvvəl Milli Məclisdə də yalnız Bakı üzrə 500 mindən çox sənədsiz evin olduğu açıqlanıb. Lakin bu rəqəm deputatın səsləndirdiyi məlumatdır və rayonlar üzrə rəsmi bölgü təqdim edilməyib.
Bu səbəbdən “Bakının filan rayonunda dəqiq bu qədər sənədsiz ev var” demək hazırkı açıq məlumatlarla mümkün deyil.
Əsas problem Bakı və Abşerondadır
Ekspert qiymətləndirmələri isə problemin coğrafiyasını kifayət qədər aydın göstərir.
İqtisadçı Fərid Abbasov daha əvvəl sənədsiz evlərin böyük hissəsinin Bakı və Abşeron ərazisində cəmləşdiyini bildirib. O, ölkə üzrə dəqiq rəqəmin müəyyənləşdirilməsinin çətin olduğunu, kommunal abonentlərin sayının isə problemin miqyasını təxmini qiymətləndirməyə imkan verdiyini qeyd edib.
Əmlak eksperti Elnur Fərzəliyev də qanunsuz tikililərin ən çox Bakı və Abşeron yarımadasında olduğunu bildirib.
Onun açıqlamalarında xüsusilə Qaradağ, Binəqədi, Nərimanov, Xəzər, Sabunçu və Suraxanı rayonları qeyd olunur. Ekspert bu rayonlarda qadağan olunmuş ərazilərdə təxminən 30 minə yaxın həyət evinin inşa edildiyini bildirib.
Hansı rayonlar daha çox diqqət çəkir?
Sabunçu
Sənədsiz ev problemi ilə ən çox adı çəkilən rayonlardan biridir. Maştağa, Pirşağı, Kürdəxanı, Zabrat, Balaxanı və Sabunçu qəsəbələrinin adları müxtəlif araşdırmalarda xüsusi qeyd olunub.
2019-cu ildə Sabunçu Rayon İcra Hakimiyyətindən rayondakı sənədsiz evlərin siyahıya alındığı bildirilmişdi. Həmin vaxt rayonun 10 qəsəbəsində belə evlərin kifayət qədər çox olduğu açıqlanmışdı.
Binəqədi
Binəqədi də problemin ən ciddi hissəsinin olduğu ərazilərdən biri kimi göstərilir.
Xüsusilə rayonun kənar yaşayış massivləri və fərdi evlərin sıx olduğu ərazilərdə sənədsiz tikililərin çoxluğu barədə məlumatlar var. Əmlak ekspertləri Binəqədini həm sənədsiz evlərin sayı, həm də tikintinin uzun illər davam etməsi baxımından əsas problemli rayonlardan biri hesab edirlər.
Suraxanı
Suraxanının qəsəbələri də sənədsiz fərdi yaşayış evlərinin geniş yayıldığı ərazilər sırasında göstərilir.
Rayonun ərazisində fərdi evlərin geniş yayılması və bəzi ərazilərin müxtəlif məhdudiyyətlərə düşməsi sənədləşmə məsələsini daha da mürəkkəbləşdirir.
Xəzər
Xəzər rayonunun kənd və qəsəbələri də bu problemin geniş yayıldığı ərazilərdəndir. Burada fərdi yaşayış evlərinin payının yüksək olması və bəzi ərazilərin xüsusi statusu sənədləşmə məsələsinə təsir göstərir.
Qaradağ
Qaradağ da ekspertlərin diqqət çəkdiyi rayonlardandır. Xüsusilə sənaye, neft-qaz infrastrukturu və digər məhdudlaşdırılmış ərazilərə yaxın tikililər burada əsas problemlərdən biri hesab olunur.
Abşeron, Masazır və Xırdalan
Problem yalnız Bakı inzibati ərazisi ilə məhdudlaşmır.
Ekspertlər Abşeron rayonu, Masazır, Xırdalan və Bakı kəndlərini sənədsiz və ya çıxarışı olmayan fərdi evlərin geniş yayıldığı ərazilər sırasında göstərirlər. Əmlak bazarında belə evlərin nisbətən ucuz olması da onların alıcılar üçün cəlbediciliyini artırır.
Niyə məhz bu ərazilərdə?
Mütəxəssislərin yanaşmasına görə, problemin əsas səbəblərindən biri şəhərin sürətli və nəzarətsiz böyüməsidir.
Bakı ətrafında uzun illər ərzində yaşayış massivləri formalaşıb. Torpaq sahələrinin hüquqi statusu, tikintiyə icazələr, əvvəlki dövrlərdə verilmiş sənədlər və sonrakı qeydiyyat prosedurları arasında uyğunsuzluqlar yaranıb.
Digər tərəfdən, bəzi evlər illərlə yaşayış üçün istifadə olunub, kommunal xidmətlərdən yararlanıb, lakin mülkiyyət hüququnu təsdiqləyən çıxarış əldə edə bilməyib.
Bu səbəbdən “sənədsiz ev” anlayışının da vahid kateqoriya olmadığını nəzərə almaq lazımdır.
Bütün sənədsiz evlərin taleyi eyni olmayacaq
Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin rəhbəri Mətin Eynullayevin son açıqlamasına görə, tikilinin özbaşına tikinti hesab edilməsinin bir neçə meyarı var. Bura tikintinin yaşayış üçün nəzərdə tutulmayan torpaqda aparılması, tələb olunan icazələrin alınmaması və tikinti norma və qaydalarının pozulması daxildir.
Xüsusilə kənd təsərrüfatı, meşə və su fondu torpaqlarında, xüsusi qorunan ərazilərdə, həmçinin kommunikasiya xətləri və onların mühafizə zonalarında tikinti ciddi hüquqi məhdudiyyətlərlə üzləşir.
Eynullayev bildirib ki, kommunikasiya xətləri ərazidən köçürülmədiyi halda həmin yerlərdə tikilən evlərin sənədləşdirilməsi mümkün deyil.
“Sənədsiz” evlərin hamısını sökmək mümkündürmü?
Məsələnin ən həssas tərəfi də budur.
Söhbət yüz minlərlə ailənin yaşadığı evlərdən gedir. Buna görə ekspertlər problemin yalnız “qanunsuz tikinti” prizmasından deyil, həm də sosial və iqtisadi məsələ kimi həll edilməsinin vacibliyini vurğulayırlar.
Əsas sual: xəritə nə vaxt açıqlanacaq?
Hazırda ictimaiyyət üçün ən vacib məlumatlardan biri sənədsiz evlərin rayon və qəsəbələr üzrə dəqiq xəritəsinin hazırlanmasıdır. Əgər 400-500 minlik rəqəmdən danışılırsa, vətəndaş üçün növbəti sual təbiidir:
Bu evlərin neçəsi sənədləşdirilə bilər, neçəsi üçün hüquqi maneə var və hansı ərazilərdə tikililərin sənədləşdirilməsi ümumiyyətlə mümkün deyil?
Belə bir xəritə həm ev sahiblərinə, həm daşınmaz əmlak alanlara, həm də dövlət qurumlarına problemin real miqyasını görməyə imkan verərdi. Çünki məsələ artıq ayrı-ayrı vətəndaşların sənəd problemindən çıxaraq Bakının və Abşeronun şəhərsalma, mülkiyyət və sosial siyasət məsələsinə çevrilib.
Samir Abdulla
