Azərbaycanda orta aylıq əməkhaqqı artmaqda davam edir. Lakin ölkə üzrə “orta maaş” rəqəminin arxasında çox fərqli gəlirlər dayanır: bəzi sahələrdə əməkhaqqı orta göstəricidən bir neçə dəfə yüksəkdir, bəzi sahələrdə isə daha aşağıdır.
Dövlət Statistika Komitəsinin sentyabrın 10-da açıqladığı yeni məlumatlara görə, 2026-cı ilin yanvar-iyul aylarında Azərbaycanda muzdla çalışan işçilərin orta aylıq nominal əməkhaqqı 1176,7 manat olub. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 7,2 faiz artım deməkdir.
Yəni statistik olaraq orta maaş bir il ərzində təxminən 79 manat artıb. Ancaq bu rəqəm bütün işçilərin faktiki olaraq 1176 manat maaş aldığı anlamına gəlmir.
Maaş artıb, amma qiymətlər də yüksəlib
Burada diqqətçəkən məqam odur ki, əməkhaqqındakı 7,2 faizlik artımı qiymət dəyişikliklərindən ayrı qiymətləndirmək olmaz. 2026-cı ilin yanvar-iyul aylarında istehlak qiymətləri illik müqayisədə 5,7 faiz artıb. Beləliklə, nominal əməkhaqqı artımı inflyasiyanı üstələyib.
Sadə dillə desək, orta maaşın artımı yalnız rəqəmlərdə qalmayıb: qiymət artımı nəzərə alındıqda da əməkhaqqında müəyyən real artım yaranıb. Amma bu üstünlük bütün ailələr üçün eyni hiss olunmaya bilər. Çünki hər bir ailənin xərcləri eyni deyil. Kirayə, ərzaq, kommunal xidmətlər, kredit və nəqliyyat xərcləri yüksək olan ailə üçün 7 faizlik maaş artımının təsiri daha zəif ola bilər.
Azərbaycanda neçə nəfər maaş alır?
Avqustun 1-i vəziyyətinə ölkədə 1 milyon 781,1 min muzdlu işçi olub.
Onların 836,9 mini dövlət sektorunda, 944,2 mini qeyri-dövlət sektorunda çalışıb. Başqa sözlə, muzdlu işçilərin təxminən 53 faizi özəl, 47 faizə yaxını isə dövlət sektorunda çalışır. Bu da əmək bazarında özəl sektorun say baxımından üstün olduğunu göstərir.
Ən çox insan hansı sahələrdə işləyir?
Yeni statistikanın maraqlı tərəflərindən biri də işçilərin sahələr üzrə bölgüsüdür.
Muzdla çalışanların:
18,9 faizi – ticarət və nəqliyyat vasitələrinin təmiri;
17,5 faizi – təhsil;
13,9 faizi – sənaye;
8,6 faizi – səhiyyə və sosial xidmətlər;
6,8 faizi – tikinti;
6,1 faizi – dövlət idarəetməsi, müdafiə və sosial təminat;
4,4 faizi – nəqliyyat və anbar təsərrüfatı;
3,9 faizi – peşə, elmi və texniki fəaliyyət;
2,5 faizi – maliyyə və sığorta;
2,3 faizi – kənd təsərrüfatı, meşə təsərrüfatı və balıqçılıq sahəsində çalışır.
Digər sahələrin payı isə 15,1 faizdir.
Deməli, Azərbaycanda muzdlu əmək bazarının ən böyük hissəsini ticarət, təhsil və sənaye təşkil edir.
Bəs kim daha çox qazanır?
Burada “orta maaş” rəqəmi ciddi fərqlərin olduğunu gizlədir. Son açıqlanan sahə məlumatlarında ən yüksək əməkhaqqı neft-qaz sektorunda qeydə alınıb. 2026-cı ilin yanvar-may aylarında bu sektorda orta əməkhaqqı 4605,7 manat olub. Qeyri-neft-qaz sektorunda isə orta əməkhaqqı 1113,3 manat təşkil edib. Bu iki göstəricinin fərqi çox böyükdür: neft-qaz sektorundakı orta əməkhaqqı qeyri-neft-qaz sektorundakı göstəricidən təxminən 4,1 dəfə yüksəkdir.
Bu isə ölkə üzrə 1176,7 manatlıq orta göstəricinin niyə bir çox vətəndaşın real maaşından fərqləndiyini izah edən əsas amillərdən biridir.
Dövlət, yoxsa özəl sektor?
Son açıqlanan məlumatlarda 2026-cı ilin yanvar-may ayları üzrə dövlət müəssisələrində çalışanların orta əməkhaqqı 1160,9 manat, özəl müəssisələrdə isə 1188,7 manat olub. Yəni həmin dövrdə özəl sektorda orta maaş dövlət sektorundan təxminən 28 manat yüksək olub. Bu fərq göstərir ki, “özəldə hamı daha çox qazanır” və ya “dövlətdə maaşlar daha yüksəkdir” kimi ümumiləşdirmələr doğru deyil. Maaşın səviyyəsinə əsasən işin sahəsi, vəzifə, ixtisas və müəssisənin fəaliyyəti təsir edir.
Ən böyük maaş alanlarla ən çox işləyənlər eyni deyil
Statistikanın diqqətçəkən tərəfi də məhz budur. Əmək bazarında ən çox işçi ticarət, təhsil və sənayedə cəmləşib. Lakin ən yüksək maaşların formalaşdığı sahələr arasında neft-qaz və maliyyə kimi sektorlar önə çıxır. Bu o deməkdir ki, Azərbaycanda ən çox iş yeri olan sahə ilə ən yüksək maaş verən sahə eyni deyil.
Məsələn, ticarət və nəqliyyat vasitələrinin təmiri muzdlu işçilərin 18,9 faizini əhatə edir. Neft-qaz sektorunun isə işçilərin ümumi sayında payı daha məhduddur. Buna baxmayaraq, yüksək orta əməkhaqqı ümumi statistik göstəriciyə ciddi təsir edir.
1176 manat alan işçi özünü orta maaşlı hesab edə bilərmi?
Rəqəmlər baxımından bu belədir. Amma sosial baxımdan məsələ daha mürəkkəbdir. Çünki “orta əməkhaqqı” median maaş deyil. Yəni ölkədə çalışan işçilərin yarısının 1176 manatdan çox, digər yarısının isə bundan az qazandığı anlamına gəlmir. Yüksək maaşlı qrupların gəlirləri ümumi orta göstəricini yuxarı çəkə bilər. Bu səbəbdən vətəndaşın öz maaşını qiymətləndirməsi üçün yalnız ölkə üzrə orta rəqəmə baxmaq kifayət etmir. Daha düzgün müqayisə üçün sahə, peşə, region və təcrübə üzrə maaşlar nəzərə alınmalıdır.
Maaşların artması nə deməkdir?
Yeni rəqəmlər əməkhaqqında artımın davam etdiyini göstərir. Yanvar-iyulda orta maaş 1176,7 manata çatıb və illik artım 7,2 faiz olub. Eyni zamanda qiymətlər də 5,7 faiz yüksəlib. Bu mənzərə Azərbaycanda əmək gəlirlərinin nominal ifadədə artdığını, lakin ailələrin real alıcılıq imkanının qiymətlərin dinamikasından ciddi şəkildə asılı olaraq qaldığını göstərir.
Ən mühüm məsələ isə bundan sonrakı dövrdə maaş artımının hansı sahələrdə davam edəcəyidir.
Çünki ölkədə çalışan insanların böyük hissəsi ticarət, təhsil, sənaye, səhiyyə və tikinti kimi sahələrdədir. Əgər artım əsasən yüksək maaşlı məhdud sektorlarla məhdudlaşarsa, ölkə üzrə orta göstərici yüksəlsə də, əhalinin böyük hissəsinin gəlirində ciddi dəyişiklik hiss olunmaya bilər.
Azərbaycanda orta maaş 1176,7 manata çatıb. Amma əsas sual artıq “maaş nə qədər artıb?” deyil, “bu artım hansı işçilərin cibinə nə qədər düşüb?” sualıdır.
Samir Abdulla
