Dünya ərzaq bazarlarında baş verən iqlim dəyişiklikləri, logistik xərclərin artması və geosiyasi gərginliklər qlobal inflyasiya təzyiqlərini gündəmdə saxlayır. Azərbaycan kimi daxili ərzaq səbətinin əhəmiyyətli hissəsini idxal hesabına qarşılayan ölkələr üçün qlobal qiymət indeksləri daxili bazardakı qiymət etiketlərini təyin edən əsas amildir.
Bəs qlobal bazarlardakı cari vəziyyət necədir? Bu, Azərbaycan istehlakçısının cibinə necə təsir edəcək?
Qlobal göstərici: FAO indeksində son vəziyyət
BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) son hesabatına əsasən, Qlobal Ərzaq Qiymətləri İndeksi bəzi məhsul qrupları üzrə artımlarla müşayiət olunur. Xüsusilə bitki yağları və ət məhsullarının qiymətində artım qeydə alınsa da, şəkər və bəzi dənli bitkilərin qiymətlərində qismən azalmalar qlobal balansı qorumağa çalışır.
Lakin inkişaf etməkdə olan və idxaldan asılı ölkələr üçün risklər hələ də yüksəkdir. “Visual Capitalist” analitik platformasının qlobal ərzaq inflyasiyası hesabatında Azərbaycanın 2026-cı il üçün illik ərzaq inflyasiyası 6.8% səviyyəsində proqnozlaşdırılır. Ölkəmiz bu göstərici ilə qlobal miqyasda daha sabit mövqedə (160 ölkə arasında 26-cı sırada) qərarlaşsa da, daxili bazarda təzyiqlər hiss olunmaqdadır.
Azərbaycanın rəsmi rəqəmləri nə deyir?
Dövlət Statistika Komitəsinin rəsmi açıqladığı son hesabatlara əsasən, 2026-cı ilin yanvar-iyun (ilk 6 ay) aylarında Azərbaycanda orta illik inflyasiya 5.7% təşkil edib.
Ən həssas məqam isə ərzaq səbətindədir:
Ərzaq məhsulları, içkilər və tütün məmulatları: 6.7% bahalaşıb.
Qeyri-ərzaq məhsulları: 3.8% artıb.
Ödənişli xidmətlər: 5.7% bahalaşma qeydə alınıb.
Bu rəqəmlər göstərir ki, ümumi inflyasiyanı yuxarı çəkən əsas lokomotiv məhz ərzaq bahalaşmasıdır.
Daxili bazarda hansı məhsullar bahalaşır?
İyun ayının statistikasına nəzər saldıqda, daxili bazarda mövsümi amillərlə yanaşı, idxal inflyasiyasının da təsiri aydın görünür. Belə ki, hesabat dövründə qarabaşaq yarması, toyuq əti, yoğurt, qatıq, süfrə marqarini, günəbaxan və qarğıdalı yağı kimi gündəlik tələbat mallarında bahalaşma müşahidə edilib.
İqtisadçılar bildirirlər ki, yerli bazarda qiymətlərin tam sabitləşməməsinin əsas səbəbi qlobal logistika və daşınma xərclərinin oynaq olması, həmçinin xammal asılılığıdır. Hətta yay mövsümündə daxili istehsalın artması belə bəzi idxal yönümlü qidaların qiymətini aşağı salmağa kifayət etmir.
Azərbaycanı qarşıdakı aylarda nə gözləyir?
Payız aylarından etibarən yerli mövsümi meyvə-tərəvəz bazardan çəkildikcə və idxal mallarına tələb artdıqca daxili inflyasiyanın bir qədər də yüksələcəyi gözlənilir. Qlobal buğda istehsalı və logistik dəhlizlərin təhlükəsizliyi daxili un və un məmulatlarının qiymətinə birbaşa təsir edəcək. Hələlik bu sahədə kəskin sıçrayış gözlənilməsə də, daxili bazarda həssaslıq davam edir.
Azərbaycan Mərkəzi Bankının uçot dərəcəsi ilə bağlı qərarları manatın məzənnəsinin sabitliyini qorumağa yönəlib. Manatın sabit qalması idxal olunan ərzağın ölkəyə daha baha daxil olmasının qarşısını alan ən güclü baddədir.
Qlobal ərzaq inflyasiyası 2026-cı ilin ikinci yarısında da Azərbaycan daxili bazarına təzyiq göstərməkdə davam edəcək. Hökumətin yerli istehsalı dəstəkləmək və idxal rüsumlarında güzəştlər etmək siyasəti bu təsirləri yumşaltmaq üçün həlledici rol oynayacaq.
S.Abdulla
