Gün ərzində neçə dəfə əlinizi cibinizə atıb telefonu çıxarırsınız və heç bir bildiriş gəlmədiyini görüb təəccüblənirsiniz? Yaxud sakitcə oturduğunuz yerdə budunuzda yüngül bir titrəyiş hiss edirsiniz, amma telefonu yoxlayanda onun ümumiyyətlə masanın üstündə olduğunu görürsünüz.
Əgər bu vəziyyəti tez-tez yaşayırsınızsa, tək deyilsiniz. Müasir tibb və psixologiya elmində bu hadisəyə “Fantom Zəng Sindromu” (Phantom Vibration Syndrome) adı verilib. Araşdırmalar göstərir ki, smartfon istifadəçilərinin təxminən 90%-i bu hissi müntəzəm olaraq təcrübə edir.
Beynimizin “Həyəcan siqnalı” sistemi
Bəs heç bir fiziki təsir olmadığı halda beynimiz niyə bizə bu oyunu oynayır? Cavab təkamül psixologiyasında və rəqəmsal vərdişlərimizdə gizlidir.
İnsan beyni hər an ətraf mühitdən gələn minlərlə siqnalı süzgəcdən keçirir. Smartfonlar həyatımızın mərkəzinə çevrildiyi üçün beynimiz davamlı olaraq gələcək zəngləri, mesajları və bəyənmələri (like) gözləyir. Çünki hər yeni bildiriş beyində dofamin (həzz hormonu) ifrazına səbəb olur.
Beynimiz zəng və ya mesaj gözləntisinə o qədər fokuslanır ki, paltarımızın bədənimizə sürtünməsini, əzələ səyriməsini və ya dərinin yüngül qaşınmasını səhvən “telefon vibrasiyası” kimi şifrələyir. Bu, beynin qorunma məqsədilə yalançı həyəcan siqnalı verməsinə bənzəyir.
Sosial tənhalıq və rəqəmsal stress
Fantom zəng sindromu həm də insanın emosional vəziyyətinin göstəricisidir. Tədqiqatlar sübut edir ki, sosial şəbəkələrdə daha çox vaxt keçirən, rədd edilməkdən qorxan və ya iş mühitində yüksək stress altında olan insanlarda bu sindrom daha kəskin müşahidə olunur. Biz rəqəmsal olaraq hər an “əlçatan” olmağa çalışdıqca, sinir sistemimiz bu gərginliyə fiziki reaksiyalar verməyə başlayır.
Bu asılılıqdan necə qorunmalı?
Bu sindrom ciddi bir xəstəlik olmasa da, rəqəmsal yorğunluğun ən bariz göstəricisidir. Ondan xilas olmaq üçün bəzi sadə addımları ata bilərsiniz:
Telefonunuzun vibrasiya rejimini söndürün (yalnız səsli və ya tam səssiz rejimə keçin).
Günün müəyyən saatlarında (məsələn, yemək yeyərkən və ya yatmazdan əvvəl) telefonu fərqli bir otaqda saxlayın.
Cihazı bədəninizə birbaşa təmas edən ciblər əvəzinə, çantanızda daşımağa çalışın.
