Rəqəmsal iqtisadiyyatın sürətlə inkişaf etdiyi bir dövrdə bizneslərin qarşısında tamamilə yeni çağırışlar yaranır. Süni intellekt, data analitika, avtomatlaşdırma və dəyişən istehlakçı davranışları şirkətləri əvvəlkindən daha çevik və innovativ olmağa məcbur edir. Dünyanın aparıcı konsaltinq şirkətlərinin araşdırmaları göstərir ki, yaxın illərdə rəqəmsal transformasiyaya investisiya etməyən müəssisələrin rəqabət üstünlüyünü qoruması xeyli çətinləşəcək.
Azpost.info mövzu ilə bağlı biznes məsləhətçisi Çinarə Ağayeva ilə söhbətləşib.
– Çinarə xanım, son illərdə biznes mühitində ən ciddi dəyişiklik nədir?
– Ən böyük dəyişiklik ondan ibarətdir ki, artıq rəqabət yalnız məhsul və ya xidmət üzərində qurulmur. Bu gün bazarda qalib gələn şirkətlər məlumatı daha sürətli toplayan, onu düzgün analiz edən və qərarları çevik qəbul edən bizneslərdir.
Vaxtilə bazarda üstünlük istehsal gücü və ya böyük maliyyə imkanları ilə ölçülürdüsə, indi əsas üstünlük məlumatın idarə olunmasıdır. Dünyanın ən dəyərli şirkətlərinə baxsaq, onların əsas kapitalının zavod və avadanlıqlar deyil, məlumat, texnologiya və intellektual resurslar olduğunu görərik. Məsələn, pandemiya dövründə rəqəmsal satış kanallarını sürətlə quran şirkətlər bazar paylarını artırdı, dəyişikliklərə gec reaksiya verən müəssisələr isə ciddi itkilərlə üzləşdi. Bugünkü biznes mühitində bəzən bir həftə gec verilən qərar milyonlarla manatlıq fürsətin əldən çıxmasına səbəb ola bilər.
– Süni intellekt biznesləri necə dəyişəcək?
– Əslində, bu dəyişiklik artıq başlayıb. Süni intellekt marketinqdən satışa, insan resurslarından maliyyə idarəçiliyinə, logistika və istehsala qədər demək olar ki, bütün sahələrdə tətbiq olunur.
Bu texnologiyalar rutin prosesləri avtomatlaşdırır, insan səhvlərini azaldır, məlumatların təhlilini sürətləndirir və rəhbərlərə daha əsaslandırılmış qərarlar qəbul etməyə imkan yaradır. Süni intellekt müştərinin alış davranışını əvvəlcədən proqnozlaşdıra, fərdiləşdirilmiş təkliflər hazırlaya və hətta ehtiyatların idarə olunmasını optimallaşdıra bilir. Bu isə həm xərcləri azaldır, həm də gəlirliliyi artırır. Beynəlxalq araşdırmalara görə, süni intellektdən istifadə edən şirkətlərdə əmək məhsuldarlığı orta hesabla 20–40 faizədək arta bilir. Bu səbəbdən yaxın illərdə AI-dən istifadə etməyən şirkətlərin rəqabətdə geri qalması qaçılmaz görünür.
– Azərbaycan şirkətləri bu prosesə hazırdırmı?
– Son illərdə müsbət dinamika müşahidə olunur. Xüsusilə bank, telekommunikasiya, pərakəndə ticarət və xidmət sektorunda rəqəmsallaşma istiqamətində mühüm addımlar atılır. Elektron xidmətlərin genişlənməsi, ERP və CRM sistemlərinin tətbiqi bunu göstərir. Lakin hələ də texnologiyanı əlavə xərc kimi qəbul edən müəssisələr var. Əslində isə rəqəmsallaşma xərc deyil, uzunmüddətli investisiyadır. Dünya təcrübəsi göstərir ki, rəqəmsal transformasiyaya vaxtında başlayan şirkətlər əməliyyat xərclərini azaldır, qərarvermə sürətini artırır və müştəri məmnuniyyətində ciddi irəliləyiş əldə edirlər. Əsas məsələ texnologiyanı almaq deyil, onu biznes strategiyasının ayrılmaz hissəsinə çevirməkdir.
– Sahibkarların ən çox buraxdığı səhvlər hansılardır?
– Ən çox rast gəldiyimiz problemlər plansız böyümə, maliyyə intizamının zəif olması, bazar araşdırmasının kifayət qədər aparılmaması və qərarların faktlara deyil, intuisiya əsasında verilməsidir.
Bir çox sahibkar satış artımını uğur hesab edir, lakin gəlirlilik, pul axını və rentabelliyi kifayət qədər izləmir. Halbuki dövriyyənin böyük olması həmişə yüksək mənfəət demək deyil. Digər mühüm səhv isə müştəri ilə münasibətlərin yalnız satış mərhələsində qurulmasıdır. Müasir biznesdə ən bahalı resurs yeni müştəri qazanmaqdır. Mövcud müştərini qorumaq isə daha az xərc tələb edir və daha yüksək gəlirlilik yaradır.
– Hazırda biznes üçün ən vacib investisiya nəyə edilməlidir?
– Mən hesab edirəm ki, iki istiqamət prioritetdir: insan kapitalı və texnologiya.
Ən müasir proqram təminatı belə peşəkar komandanı əvəz edə bilməz. Digər tərəfdən, güclü komanda da müasir texnologiyalardan istifadə etmədən yüksək nəticə əldə edə bilməz. Buna görə də bu iki amil bir-birini tamamlayır.
Bundan əlavə, şirkətlər əməkdaşların davamlı təliminə, rəqəmsal bacarıqların inkişafına və korporativ innovasiya mədəniyyətinin formalaşdırılmasına daha çox diqqət yetirməlidirlər. Gələcəkdə rəqabət təkcə məhsullar arasında deyil, həm də bilik və bacarıqlar arasında olacaq.
– Yeni biznes qurmaq istəyənlərə nə tövsiyə edərdiniz?
– İlk növbədə bazarın real ehtiyacını araşdırsınlar. Sadəcə yaxşı ideya uğur üçün kifayət etmir. Ən vacib məsələ həmin ideyanın həll etdiyi problemi düzgün müəyyənləşdirmək və dayanıqlı biznes modelinə çevirməkdir. Mütləq bazar araşdırması aparmaq, rəqibləri analiz etmək, maliyyə planı hazırlamaq və risk ssenarilərini əvvəlcədən qiymətləndirmək lazımdır. Kiçik miqyasda başlamaq, bazarı test etmək və əldə olunan nəticələr əsasında inkişaf strategiyasını qurmaq daha doğru yanaşmadır.
Dünya çox sürətlə dəyişir. Əgər əvvəllər şirkətlər beşillik planlarla işləyirdilərsə, bu gün bəzən altı ay ərzində strategiyanı yeniləmək lazım gəlir. Ona görə də gələcəyin ən böyük üstünlüyü daha çox kapitala sahib olmaq deyil, dəyişikliklərə daha tez uyğunlaşmaq, məlumatdan düzgün istifadə etmək və innovasiyalara açıq olmaqdır.
Artıq uğuru müəyyən edən əsas amil məhsulun özü deyil. Uğuru müəyyən edən şirkətin nə qədər sürətli öyrənməsi, qərar verməsi və dəyişikliklərə uyğunlaşmasıdır. Məhz gələcəyin liderləri də bunlar olacaq.
