Qlobal kino sənayesi ciddi bir transformasiya dövrünü yaşayır. Hollivudun yüz milyonlarla dollar xərclədiyi superqəhrəman filmləri və böyük franşizalar artıq prokatda gözlənilən kassa gəlirini gətirmir və ciddi maliyyə böhranı siqnalları verir.
Maraqlıdır ki, qlobal trendlərin bu təlatümlü vaxtında Azərbaycanın yerli kino-prokat mühitində tamamilə fərqli və bir qədər də təzadlı mənzərə formalaşıb. Yerli kinoteatrların reytinq və gəlir göstəricilərini hələ də yalnız bir janr – yerli istehsal olan şablon komediya filmləri xilas edir.
Tamaşaçı niyə yalnız gülmək istəyir?
Azərbaycanda müstəqil kino istehsalının əsas hərəkətverici qüvvəsi özəl prodüser mərkəzləridir. Lakin bu mərkəzlərin hazırladığı filmlərin 90%-i eyni tipli mövzulardan, sosial şəbəkə vloggerlərinin üzərində qurulmuş süjetlərdən və bəsit şifahi zarafatlardan ibarətdir. Ciddi dram, detektiv, triller və ya tarixi janrlar demək olar ki, prokata buraxılmır.
Sosioloqlar və kino tənqidçiləri bunu cəmiyyətin ümumi psixoloji vəziyyəti və kinoya yalnız “əyləncə və rahatlama” vasitəsi kimi baxması ilə əlaqələndirirlər. Tamaşaçı gündəlik qayğılardan, sosial-iqtisadi gərginlikdən uzaqlaşmaq üçün filmə baxır və orada dərindən düşünmək məcburiyyətində qalacağı dramatik süjetlərlə qarşılaşmaq istəmir. Prodüserlər də məhz bu tələbə uyğun olaraq təklif formalaşdırırlar.
Ssenari böhranı və risk qorxusu
Məsələnin digər tərəfi isə sırf kommersiya riskləridir. Azərbaycanda film çəkilişinə yatırılan investisiyanın geri qayıtma mexanizmi yalnız bilet satışından asılıdır. Hollivuddakı kimi strimqinq platformaları, merçendayzinq və ya qlobal yayım haqları bizdə işləmir. Bu səbəbdən müstəqil prodüser ciddi bir mövzuya pul yatırmağa risk etmir. Onlar bilirlər ki, keyfiyyətli aktyor oyunu və dərin fəlsəfi mənası olan bir dram filmi ən yaxşı halda bir neçə yüz intellektual tamaşaçı toplayacaq, lakin bəsit bir komediya salonları dolduracaq. Bu iqtisadi asılılıq isə ssenari müəlliflərinin yaradıcılığını məhdudlaşdırır və ölkədə peşəkar ssenari qıtlığı yaradır.
Bataqlıqdan çıxış yolu var?
Azərbaycan kinosunun bu birtərəfli “komediya asılılığından” xilas olması üçün kinonun maliyyələşmə mənbələri diversifikasiya olunmalıdır. Dövlət dəstəkli kino fondları, müstəqil festivallar və rəqəmsal platformaların inkişafı təmin edilməlidir. Bu zaman rejissorlar kommersiya qorxusu olmadan fərqli janrlarda da məhsul ortaya qoya bilərlər. Əks halda, yerli kino sənayemiz estetik dəyərini tamamilə itirərək yalnız sosial şəbəkə trendlərinin kölgəsinə çevriləcək.
A.Talıbov
