Prezident İlham Əliyev dövlət büdcəsinin tərkibində yaradılmış məqsədli büdcə fondlarının və dövlət büdcəsindən maliyyələşən təşkilatların büdcədənkənar vəsaitlərindən istifadəyə dair əlavə tədbirlər haqqında Fərman imzalayıb.
Azpost.info bildirir ki, Fərman dövlət qurumlarının büdcədənkənar gəlirlərinin necə istifadə olunmasına yeni çərçivə müəyyən edir.
Ən mühüm dəyişikliklərdən biri budur ki, dövlət büdcəsindən maliyyələşən təşkilatların büdcədənkənar vəsaitlərinin işçilərin sosial müdafiəsinə yönəldilən hissəsi yalnız müəyyən kateqoriyadan olan əməkdaşların sosial müdafiəsinin gücləndirilməsinə sərf edilə biləcək.
Bu qayda Daxili İşlər Nazirliyi, Dövlət Gömrük Komitəsi və İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinə şamil edilmir.
Büdcədənkənar vəsaitin qalan hissəsi büdcəyə köçürüləcək
Fərmana əsasən, yuxarıda göstərilən istisnalar nəzərə alınmaqla dövlət büdcəsindən maliyyələşən təşkilatların büdcədənkənar vəsaitlərinin sosial müdafiəyə yönəldilməyən qalan hissəsi dövlət büdcəsinə köçürüləcək.
Bu, dövlət qurumlarının öz hesablarında saxladıqları vəsaitlərin istifadəsinə nəzarətin gücləndirilməsi deməkdir.
Başqa sözlə, dövlət büdcəsindən maliyyələşən qurumun əlavə gəliri yaranırsa, həmin vəsaitin əvvəlki kimi tam şəkildə qurumun sərəncamında qalması mümkün olmayacaq.
İşçilərə verilən əlavələrə də limit qoyulur
Fərmanda büdcədənkənar vəsaitlər hesabına işçilərə ödənilən vəzifə maaşına əlavələr, mükafatlar və digər ödənişlər üçün yuxarı hədlər də müəyyənləşdirilib.
Belə ki: vəzifə maaşına əlavələr hər işçi üçün aylıq vəzifə maaşının bir mislinədək ola bilər; Mükafat və digər ödənişlər isə təqvim ili ərzində illik əməkhaqqı fondunun 20 faizindən çox ola bilməz.
Yəni büdcədənkənar gəlirlər hesabına əməkhaqqına əlavə və mükafatların verilməsi tamamilə aradan qaldırılmır. Lakin bu ödənişlər üçün konkret yuxarı hədd müəyyən edilir.
Kimlər üçün nəzərdə tutulur?
Fərmanın əsas hissəsində söhbət dövlət büdcəsindən maliyyələşən təşkilatlarda çalışan, lakin “Dövlət qulluğu haqqında” qanuna uyğun olaraq inzibati və yardımçı vəzifə tutmayan işçilərdən gedir. Bu kateqoriyadan olan əməkdaşların sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi üçün büdcədənkənar vəsaitlərdən istifadə edilə bilər.
Beləliklə, dövlət qurumlarında çalışan bütün şəxslərin büdcədənkənar gəlirlər hesabına əlavə ödəniş alması üçün açıq mexanizm saxlanılmır. Ödənişlərin həm kimlərə, həm də hansı həddə verilə biləcəyi müəyyənləşdirilir.
Məqsədli büdcə fondları da dəyişir
Fərmanın digər mühüm istiqaməti dövlət büdcəsinin tərkibində yaradılmış məqsədli büdcə fondları ilə bağlıdır.
Maliyyə Nazirliyinə bir ay müddətində məqsədli büdcə fondlarının ləğv edilməsi və həmin fondların mədaxil mənbələrindən istifadə olunması ilə bağlı təkliflər hazırlamaq tapşırılıb. Nazirlik həmçinin büdcədənkənar vəsaitlərin formalaşdırılması, toplanılması, istifadəsi və uçotunun aparılması qaydasını da yeniləməlidir.
Bu, dövlət qurumlarının büdcədənkənar gəlirlərinin vahid və daha nəzarətli mexanizm üzrə idarə olunmasına keçid kimi qiymətləndirilə bilər.
Prezident Administrasiyası və Xüsusi Tibb Xidməti də diqqətdədir
Maliyyə Nazirliyinə Prezidentin İşlər İdarəsinin və Xüsusi Tibb Xidmətinin tabeliyində olan qurumların göstərdiyi ödənişli xidmətlərdən əldə olunan vəsaitlərin formalaşdırılması və istifadəsi ilə bağlı məsələləri də nəzərdən keçirmək tapşırılıb.
Eyni zamanda Daxili İşlər Nazirliyi, Dövlət Gömrük Komitəsi və Dövlət Vergi Xidməti, eləcə də digər dövlət büdcəsindən maliyyələşən təşkilatlarda çalışan işçilərin vəzifə maaşlarında artım olduğu halda yeni təkliflər hazırlanmalıdır.
Ən mühüm tarix: dəyişikliklər nə vaxt qüvvəyə minir?
Fərmanın burada iki fərqli tarixi var.
2026-cı il sentyabrın 1-dən işçilərin sosial müdafiəsi ilə bağlı 1.1-ci bənd və əlavə ödənişlərə limit qoyan 1.3-cü bənd tətbiq edilir.
Lakin büdcədənkənar vəsaitlərin qalan hissəsinin dövlət büdcəsinə köçürülməsini nəzərdə tutan 1.2-ci bənd 2027-ci il yanvarın 1-dən qüvvəyə minir.
Bu fərq xüsusilə vacibdir. Deməli, sentyabrın 1-dən işçilərə büdcədənkənar vəsait hesabına verilən əlavələr və mükafatlarla bağlı yeni limitlər artıq tətbiq edilir. Vəsaitlərin qalan hissəsinin dövlət büdcəsinə yönəldilməsi isə gələn ilin əvvəlindən başlayacaq.
Bu Fərman nəyi dəyişir?
Fərmanın mahiyyətini üç əsas istiqamətdə ümumiləşdirmək olar:
1. Dövlət qurumlarının əlavə gəlirlərinə nəzarət artırılır.
Büdcədənkənar vəsaitlərin qurumların sərəncamında sərbəst qalmasının qarşısı alınır.
2. İşçilərə əlavə ödənişlər məhdudlaşdırılır.
Əlavələr və mükafatlar üçün konkret yuxarı hədlər müəyyən olunur.
3. Büdcə gəlirləri mərkəzləşdirilir.
2027-ci ildən dövlət qurumlarının büdcədənkənar vəsaitlərinin müəyyən edilmiş sosial ödənişlərdən sonra qalan hissəsinin dövlət büdcəsinə köçürülməsi nəzərdə tutulur.
Əsas nəticə nə olacaq?
Bu qərarın əsas iqtisadi nəticəsi dövlət maliyyəsinin daha çox mərkəzləşdirilməsi ola bilər. Əvvəllər müxtəlif dövlət qurumlarının ödənişli xidmətlərdən və digər mənbələrdən əldə etdiyi büdcədənkənar vəsaitlərin istifadəsi üçün daha geniş imkanlar olduğu halda, yeni mexanizm bu vəsaitlərin dövlət büdcəsi ilə əlaqəsini gücləndirir.
Digər tərəfdən, işçilərin sosial müdafiəsi üçün müəyyən imkan saxlanılır. Lakin bunun da konkret maliyyə limiti müəyyən edilir.
Yəni yeni qaydanın əsas fəlsəfəsi belədir: dövlət qurumlarının əlavə gəlirləri onların sərəncamında qeyri-məhdud vəsaitə çevrilməməli, bu pulların istifadəsi daha şəffaf və mərkəzləşdirilmiş qaydada tənzimlənməlidir.
Samir Abdulla
