Azərbaycanda marketlərdə adi ədviyyatlardan biri olan mixəyin qiyməti diqqət çəkəcək həddə yüksəlib. Hazırda bəzi satış nöqtələrində 50 qramlıq mixək 4 manata satılır. Bu isə məhsulun kiloqramının qiymətinin təxminən 80 manata çatması deməkdir.
Satıcılar bahalaşmanı əsasən tələbatın artması ilə izah edirlər. Lakin məsələ yalnız alıcıların mixəyə marağının artması ilə bitmir. Azərbaycan mixək bazarında xaricdən gətirilən məhsulun böyük üstünlüyü var və dünya bazarındakı vəziyyət də qiymətə təsir göstərir.
Azərbaycan mixəyi əsasən xaricdən alır
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına əsaslanan hesablamalara görə, 2025-ci ilin yanvar-oktyabr aylarında Azərbaycana 84 ton mixək idxal edilib. Bunun üçün 667 min ABŞ dolları xərclənib.
Bu göstərici əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə həm həcm, həm də dəyər baxımından azalma olduğunu göstərir: idxalın həcmi 28 faiz, dəyəri isə 38 faiz aşağı düşüb.
Ən diqqətçəkən məqam isə məhsulun mənbəyidir. Azərbaycanın mixək idxalında İndoneziyanın payı böyükdür. Ölkə 2025-ci ilin ilk 10 ayında əsas tədarükçüdən biri olaraq qalmaqla yanaşı, həmin il Azərbaycana daha bir ölkədən – Madaqaskardan da mixək gətirilməsinə başlanıb.
Bu isə o deməkdir ki, Azərbaycanda mixəyin qiyməti yerli məhsulun maya dəyərindən daha çox idxal qiyməti, daşınma xərcləri, valyuta və dünya bazarındakı təklifdən asılıdır.
Dünya bazarında da təklif problemi var
Mixək istehsalında İndoneziya əsas ölkələrdən biridir. Son aylarda beynəlxalq bazarda mixək üzrə təklifin nisbətən sıx olduğu və bəzi əsas istehsalçı ölkələrdə əvvəlki zəif məhsuldarlığın bazara təsir göstərdiyi bildirilir. Eyni zamanda istehlak mərkəzlərindən və ədviyyat emalı sektorundan tələbin artması mövcud ehtiyatların qiymətə təzyiqini artırır.
Başqa sözlə, Azərbaycandakı satıcının “tələbat artıb” izahının müəyyən iqtisadi məntiqi var. Tələb artır, amma təklif eyni sürətlə artmırsa, qiymət yüksələ bilər.
Bəs 50 qram niyə 4 manat oldu?
Burada daha maraqlı məsələ ortaya çıxır.
2025-ci ilin yanvar-oktyabrında Azərbaycanın idxal etdiyi mixəyin orta gömrük dəyəri hesablamaya görə kiloqram üçün təxminən 7,9 dollar olub.
Lakin marketdə 50 qramın 4 manata satılması kiloqram ekvivalentində 80 manat deməkdir.
Bu iki rəqəmi birbaşa müqayisə etmək düzgün olmaz. Çünki idxal qiymətinin üzərinə daşınma, sığorta, gömrük və digər xərclər, qablaşdırma, topdansatış və mağazanın ticarət marjası əlavə olunur.
Amma rəqəmlər bir şeyi göstərir: mixəyin son pərakəndə qiymətini yalnız xaricdəki məhsulun qiyməti ilə izah etmək mümkün deyil. Pərakəndə zəncirində əlavə xərclər və marjalar da əhəmiyyətli rol oynayır.
Tələbat doğrudanmı artıb?
Azərbaycanda mixək həm mətbəxdə, həm çay və müxtəlif ev üsullarında, həm də bəzi ənənəvi istifadələrdə geniş yayılıb.
Ümumilikdə 2026-cı ilin ilk aylarında Azərbaycanda qida məhsullarının qiymətləri də artım göstərib. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, yanvar-may aylarında qida məhsulları üzrə qiymətlər illik ifadədə 6,7 faiz yüksəlib.
Lakin bu, mixəyin ayrıca qiymətinin niyə məhz indi kəskin qalxdığını tam izah etmir.
Burada əsas sual satıcının deyil, idxalçının aldığı son partiyanın qiymətidir. Əgər yeni partiya əvvəlkindən xeyli baha alınıbsa, marketdəki qiymət artımının əsas səbəbi idxal mərhələsində axtarılmalıdır. Əgər idxal qiyməti ciddi dəyişməyibsə, onda topdansatış və pərakəndə marjalarının araşdırılması lazım gəlir.
Mixəyin qiyməti daha da arta bilər?
Bunu indidən demək mümkün deyil.
Qlobal bazarda təklif genişlənərsə, yeni məhsul partiyaları daha aşağı qiymətlərlə Azərbaycana daxil olarsa, pərakəndə qiymət də geri çəkilə bilər. Əksinə, əsas istehsalçılarda məhsul və ixrac imkanları ilə bağlı problem yaranarsa, qiymət təzyiqi davam edə bilər.
Hazırkı mənzərə isə göstərir ki, Azərbaycanda mixəyin bahalaşmasını yalnız “tələbat artıb” cümləsi ilə izah etmək kifayət deyil.
Ölkənin bu məhsul üzrə idxaldan asılılığı, əsas tədarükçülərdən gələn qiymətlər, dünya bazarında təklif və son mərhələdə marketlərin tətbiq etdiyi marja birlikdə 50 qramlıq mixəyin niyə 4 manata çatdığını müəyyənləşdirir.
Yəni marketdə gördüyümüz 4 manatlıq qiymətin arxasında bir ədviyyatdan daha böyük – idxal, dünya bazarı və pərakəndə ticarət zənciri dayanır.
