Azərbaycanda turizm axını artır, lakin turistlərin ölkə üzrə bölgüsü hələ də kifayət qədər qeyri-bərabərdir. Bakı, Qusar, Qəbələ, Quba, Naftalan və bir neçə digər turizm mərkəzi gecələmələrin əsas hissəsini cəmləşdirir. Rayonların böyük bölümündə isə həm turist axını, həm də hotel infrastrukturu zəif olaraq qalır.
Məsələ ondadır ki, “rayonda turist yoxdur” deməklə “rayonda hotel infrastrukturu yoxdur” eyni şey deyil. Bəzi ərazilərdə turist potensialı kifayət qədər yüksək olsa da, yerləşmə imkanları məhduddur. Digər rayonlarda isə hotel var, amma tələbat zəif olduğundan obyektlərin doluluğu aşağıdır.
2026-cı ilin ilk yarısının rəqəmləri bu problemin hələ də aktual olduğunu göstərir.
Ölkədə hotellərin doluluğu cəmi 19,3 faizdir
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin yanvar-iyun aylarında Azərbaycandakı mehmanxana və mehmanxana tipli obyektlərin birdəfəlik tutumundan istifadə səviyyəsi 19,3 faiz olub. Bir il əvvəl eyni göstərici 21,4 faiz təşkil etmişdi. Yəni ölkədəki hotel nömrələrinin orta hesabla təxminən beşdə dördü bu dövrdə istifadə olunmayıb.
Lakin ölkə üzrə orta göstərici rayonlar arasında böyük fərqləri gizlədir.
2026-cı ilin ilk yarısında hotel tutumundan istifadə Naftalanda 41,7 faiz, Şabranda 34,1 faiz, Neftçalada 30,8 faiz, Sabirabadda 29,6 faiz, Bakıda 29,4 faiz, Qusarda 26,7 faiz olub.
Bununla yanaşı, Laçında 17,6 faiz, Lənkəranda 18,7 faiz, Salyanda 18,5 faiz, Qəbələdə 15,8 faiz, digər şəhər və rayonların böyük hissəsində isə göstərici 15 faizdən aşağı olub.
Bu rəqəmlər maraqlı mənzərə yaradır: bəzi rayonlarda problem hotelin azlığından daha çox turist axınının və mövsümi tələbatın zəifliyidir.
Turistlərin böyük hissəsi bir neçə rayonda qalır
2025-ci ildə Azərbaycandakı hotel və hotel tipli obyektlərdə ümumilikdə 4 milyon 569,5 min gecələmə qeydə alınıb. Bu, 2024-cü illə müqayisədə 6,7 faiz çoxdur.
Amma gecələmələrin bölgüsü diqqət çəkir.
Ümumi gecələmələrin 58,9 faizi Bakının, 5,6 faizi Qusarın, 5,1 faizi Naftalanın, 5 faizi Xaçmazın, 3,7 faizi Qəbələnin, 3,2 faizi Qubanın, 3 faizi Lənkəranın, 2,2 faizi Şabranın, 1,5 faizi Şamaxının payına düşüb.
Şuşada gecələmələrin payı 1,1 faiz, Qaxda 1,1 faiz, Masallıda 1,1 faiz, Naxçıvan Muxtar Respublikasında isə 0,9 faiz olub. Ölkənin digər şəhər və rayonlarının hamısının birlikdə payı cəmi 6,4 faiz təşkil edib.
Başqa sözlə, turizm bazarının böyük hissəsi ölkənin kiçik bir coğrafiyasında cəmləşib.
Hansı rayonlarda hotel infrastrukturu zəifdir?
Burada konkret “hotelsiz rayonlar” siyahısı vermək düzgün olmaz. Çünki Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatları bütün rayonlarda hotel obyektlərinin olmadığını deyil, onların fəaliyyət göstəricilərini əks etdirir.
Lakin turizm potensialı ilə hotel imkanları arasında boşluq olan rayonlar ayrıca diqqət çəkir.
İlk növbədə qeyd edək ki, işğaldan azad olunmuş rayonlar böyük turizm potensialı daşıyır.
Kəlbəcər təbiəti, dağları, mineral və termal suları ilə Azərbaycanın ən böyük turizm potensialına malik ərazilərindən biridir. Burada gələcəkdə yalnız hotel deyil, dağ turizmi, sağlamlıq turizmi, spa və sanatoriya, ekoturizm və qış turizmi üçün kompleks yerləşmə infrastrukturu yaratmaq mümkündür.
Zəngilanın təbiəti, meşələri və Ağalı kimi yeni yaşayış məntəqələri turizm baxımından yeni imkanlar yaradır.
Lakin rayonun hotel infrastrukturu hələ böyük turist axınını qəbul edəcək səviyyədə deyil. Burada kiçik butik hotellər, ekoloji kənd evləri və təbiət turizminə yönəlmiş yerləşmə obyektləri gələcək üçün maraqlı istiqamət ola bilər.
Qubadlı da eyni kateqoriyaya daxil edilə bilər. Rayonun dağlıq relyefi və təbiəti turizm üçün imkan yaradır, lakin yerləşmə infrastrukturu hələ geniş turist bazarı formalaşdıracaq səviyyədə deyil.
Cəbrayılda əsas məsələ yalnız hotel tikmək deyil, turizm marşrutunu formalaşdırmaqdır. Rayonun tarixi və təbii imkanları birləşdirilərək Şərqi Zəngəzur turizm xəttinin bir hissəsinə çevrilə bilər.
Füzulinin vəziyyəti digərlərindən bir qədər fərqlidir. Rayon Qarabağa giriş qapılarından birinə çevrilir və Şuşa istiqamətində hərəkət edən turistlər üçün mühüm tranzit nöqtədir. Burada hotel, restoran, istirahət və xidmət obyektlərinin inkişafı gələcəkdə yalnız Füzuliyə gələn turistlərə deyil, Qarabağa gedən turist axınına xidmət edə bilər.
Ağdamda da hotel infrastrukturu hələ inkişaf mərhələsindədir. Bununla belə, rayonun yenidən qurulması, tarixi məkanları və Qarabağ marşrutlarının genişlənməsi gələcəkdə yerləşmə obyektlərinə tələbat yarada bilər.
Maraqlıdır ki, 2026-cı ilin ilk rübündə Ağdamda hotel tutumundan istifadə 17,8 faiz olub. Bu göstərici ölkə ortalamasından aşağı olsa da, rayonun artıq hotel statistikalarında görünməsi yeni mərhələnin başladığını göstərir.
Laçın xüsusi nümunədir. 2026-cı ilin yanvar-iyun aylarında Laçında hotel tutumundan istifadə 17,6 faiz olub. 2025-ci ilin yanvar-sentyabrında isə bu göstərici 16,4 faiz təşkil edib. Bu, Laçında yerləşmə infrastrukturu və turist axınının artıq statistikaya düşdüyünü göstərir. Lakin rayonun dağ turizmi, təbiət və sağlamlıq turizmi imkanları nəzərə alınanda gələcəkdə daha böyük turist axını üçün yeni hotel və qonaqlama obyektlərinə ehtiyac yarana bilər.
Lənkəran və Qəbələ də maraqlı nümunədir
Hotel çatışmazlığı yalnız işğaldan azad edilmiş rayonların problemi deyil. Məsələn, Lənkəran Azərbaycanın ən tanınmış turizm istiqamətlərindən biridir. Buna baxmayaraq, 2026-cı ilin ilk yarısında hotel tutumundan istifadə 18,7 faiz olub.
Qəbələdə isə bu göstərici 15,8 faizdir.
Halbuki 2025-ci ildə ölkədəki bütün hotel gecələmələrinin 3,7 faizi Qəbələnin payına düşüb.
Bu iki rəqəm bir məsələni göstərir: hotel sayını artırmaq həmişə problemi həll etmir. Əsas məsələ turistin rayonda neçə gün qalmasını təmin etməkdir.
Azərbaycanda turist sayı artır, amma turist ölkə daxilində bərabər yayılmır
2025-ci ildə hotellərdə əcnəbi və vətəndaşlığı olmayan şəxslərin gecələmələrinin sayı 2 milyon 614,3 min olub və bir il ərzində 11,3 faiz artıb. Əcnəbilərin ümumi gecələmələrdə payı 57,2 faiz təşkil edib.
Amma xarici turistlərin 81,1 faizi Bakıda gecələyib.
Qusarda bu göstərici 6,1 faiz, Naftalanda 4,4 faiz, Qəbələdə 3,2 faiz, Qubada 2,4 faiz olub.
Deməli, əsas problem yalnız hotel otaqlarının sayı deyil. Turisti Bakıdan rayonlara aparmaq və onu orada gecələməyə inandırmaqdır.
Hotel tikmək kifayət edəcəkmi?
Ekspert yanaşması baxımından burada əsas məsələ hotel sayından çox turizm ekosisteminin yaradılmasıdır. Turist rayona yalnız yatmaq üçün getmir. O, yol, restoran, əyləncə, tarixi və təbii məkan, bələdçi, nəqliyyat, alış-veriş və təhlükəsizlik imkanları axtarır. Ona görə də hotel tikib turist gözləmək kifayət etməyə bilər. Turistə “orada 2 gün nə edəcəyəm?” sualının cavabı da verilməlidir.
Rəqəmlər nə deyir?
Azərbaycanın hotel bazarında bir tərəfdən turist axını artır, digər tərəfdən ölkə üzrə hotel tutumundan istifadə səviyyəsi aşağı qalır. 2026-cı ilin ilk yarısında hotel və hotel tipli obyektlərin gəlirləri 279 milyon manat olub. Bu, əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 3,8 faiz azdır.
Bu mənzərə investisiya baxımından ziddiyyətli siqnal verir: bir sıra rayonlarda hotelə ehtiyac var, amma bütün rayonlarda yeni hotel tikintisi avtomatik olaraq gəlirli biznes demək deyil.
Ən perspektivli istiqamət, görünür, turist potensialı olan, lakin yerləşmə və xidmət infrastrukturu hələ zəif qalan rayonlardır.
Azərbaycanın turizm problemi artıq yalnız “hotellərimiz azdır” məsələsi deyil.
Əsas sual budur: turisti Bakından çıxarıb rayonlara necə aparmaq və onu orada bir gecə deyil, 2-3 gün saxlamaq olar?
Çünki 2025-ci ilin rəqəmləri göstərir ki, ölkədə 4,57 milyon hotel gecələməsinin təxminən 59 faizi Bakının payına düşür. Digər rayonların böyük hissəsi isə ümumi turizm bazarından çox kiçik pay alır. Bu səbəbdən Azərbaycanın gələcək hotel investisiyalarında məqsəd sadəcə yeni otaqlar yaratmaq yox, yeni turist marşrutları yaratmaq olmalıdır.
Turist varsa hotel lazımdır. Amma hotelin işləməsi üçün əvvəlcə turistin həmin rayona getməsi üçün səbəb yaratmaq lazımdır.
S.Abdulla
