“Yelo Bank” ASC-nin 2026-cı ilin II rübünə dair göstəriciləri kredit bazarında diqqətçəkən bir mənzərə yaradır.
Azpost.info YeniSabah.az saytına istinadən bildirir ki, bankın ümumi kredit portfeli 1,1 milyard manata çatdığı halda, bunun 52,86 milyon manatının vaxtı keçmiş kreditlərdən ibarət olması borcalanların ödəniş qabiliyyəti ilə bağlı müəyyən risklərin qaldığını göstərir.
Sadə hesabla, bankın ümumi kredit portfelinin təxminən 4,8 faizi problemli kreditlərdir. Lakin əsas məsələ yalnız bu rəqəmin özü deyil. Riskin hansı müştəri və iqtisadi sahələrdə daha çox toplandığıdır.
Problemli kreditlərin 38 faizi əhalinin payına düşür
Hesabatda ən diqqətçəkən məqam fiziki şəxslərin kreditlərindəki gecikmələrdir. Bankın 52,86 milyon manatlıq vaxtı keçmiş kreditlərinin 19,98 milyon manatı fiziki şəxslərin – istehlak və ipoteka kreditlərinin payına düşür. Bu, ümumi problemli portfelin təxminən 38 faizidir.
Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, fiziki şəxslər bankın ən böyük kredit müştəri qruplarından biridir. Onların ümumi kredit borcu 420,11 milyon manatdır. Deməli, əhali üzrə vaxtı keçmiş kreditlərin həcmi həmin portfellə müqayisədə təxminən 4,8 faiz təşkil edir. Bu göstərici əhalinin kredit yükünün iqtisadi vəziyyətə nə qədər həssas olduğunu göstərən siqnallardan biri kimi qiymətləndirilə bilər. Xüsusilə istehlak kreditlərində aylıq ödənişlər ailənin gəlirindən birbaşa asılı olduğuna görə gəlirlərin azalması və ya gündəlik xərclərin artması borcun qaytarılmasına təsir göstərə bilər.
Kənd təsərrüfatında kreditin hər 100 manatından 3,3 manatı gecikib
Kredit portfelində başqa maraqlı məqam ayrı-ayrı biznes sahələri üzrə gecikmələrin nisbətidir. Kənd təsərrüfatına ayrılmış 134,1 milyon manatlıq kreditin 4,45 milyon manatı vaxtında ödənilməyib. Bu, sektor üzrə kredit portfelinin təxminən 3,3 faizinə bərabərdir.
Emal sənayesində isə mənzərə daha fərqlidir. Bu sahəyə verilmiş 38,9 milyon manat kreditin 3,22 milyon manatı vaxtı keçmiş borclardır. Başqa sözlə, burada gecikmə səviyyəsi təxminən 8,3 faizdir.
Bu rəqəm emal sənayesinin kredit portfelində gecikmələrin kənd təsərrüfatından daha yüksək olduğunu göstərir. Lakin bunun səbəbini yalnız bankın hesabatındakı rəqəmlərə əsasən müəyyənləşdirmək mümkün deyil. Burada müəssisələrin pul axını, satış bazarları, xammal və enerji xərcləri, valyuta riski və digər amillər rol oynaya bilər.
“Ən intizamlı sektor” ifadəsinə ehtiyatla yanaşmaq lazımdır
İnformasiya və rabitə sektorunda 1,73 milyon manatlıq kreditin 122 min manatı, digər sənaye sahələrində isə 912 min manat kreditin 78,1 min manatı gecikib. Məbləğ baxımından bu rəqəmlər kiçik görünür. Lakin faizlə hesabladıqda informasiya və rabitədə gecikmə təxminən 7,1 faiz, digər sənaye sahələrində isə 8,6 faiz edir. Bu səbəbdən yalnız gecikmiş borcun məbləğinə baxaraq həmin sahələri “ən intizamlı sektorlar” adlandırmaq düzgün olmaz. Kredit portfelinin özü kiçik olduğu üçün nisbət kifayət qədər yüksəkdir. Bu, bank kreditlərini təhlil edərkən mühüm məqamdır: təkcə problemli kreditin məbləğinə yox, həmin məbləğin ümumi portfeldəki payına baxmaq lazımdır.
Əsas sual: risk artır, yoxsa kredit portfeli böyüdüyü üçün rəqəm böyük görünür?
Yelo Bankın göstəricilərində diqqət çəkən əsas məsələ problemli kreditlərin mütləq həcmi ilə yanaşı, onların hansı istiqamətlərdə formalaşmasıdır. 420,11 milyon manatlıq portfellə fiziki şəxslər ən böyük kredit qruplarından biridir və problemli kreditlərdə də əhəmiyyətli paya malikdir. Kənd təsərrüfatı və xüsusilə emal sənayesində isə kredit portfelinə nisbətən gecikmələrin səviyyəsi ayrıca diqqət tələb edir. Burada bir mühüm məqam da var: 235,65 milyon manatlıq qeyri-istehsal və xidmət sahələri üzrə kredit portfeli böyük olsa da, təqdim olunan rəqəmlərdə həmin istiqamətin vaxtı keçmiş kreditlərinin ayrıca həcmi göstərilmir. Buna görə bu sahədə riskin fiziki şəxslərlə eyni səviyyədə olduğunu demək üçün əlavə məlumat lazımdır.
Bu rəqəmlər əhali və biznes üçün nə deyir?
Bankın kredit portfelindəki mənzərə iki fərqli problemi ortaya qoyur. Əhali üçün əsas məsələ kredit ödənişlərinin ailə gəlirlərinə yüküdür. İstehlak və ipoteka borclarında gecikmələrin yüksək payı gəlir-xərc balansının kredit öhdəliklərinə həssas olduğunu göstərir. Biznesdə isə risk sahələr üzrə fərqlənir. Kənd təsərrüfatında kreditlərin qaytarılması mövsümi gəlirlərdən asılı ola bilər. Emal sənayesində isə gecikmənin portfelə nisbəti daha yüksəkdir. Bu da həmin sektorda kredit riskinin ayrıca izlənilməsinin vacibliyini göstərir.
Nəticədə 1,1 milyard manatlıq kredit portfelində 52,86 milyon manatlıq problemli borc təkbaşına bütün mənzərəni izah etmir. Əsas sual “nə qədər problemli kredit var?” yox, “problemli kredit kimdə və hansı sahədə yaranır?” sualıdır.
Yelo Bankın II rüb göstəriciləri bu baxımdan göstərir ki, kredit riskinin mühüm hissəsi fiziki şəxslərin öhdəliklərində, sektorlar üzrə isə xüsusilə emal sənayesində diqqət çəkir. Növbəti dövrdə bu göstəricilərin artıb-artmaması isə həm bankın kredit siyasəti, həm də əhalinin gəlirləri və bizneslərin maliyyə vəziyyəti baxımından əsas izlənməli məqamlardan biri olacaq.
Samir Abdulla
