Bakı sakini üçün mənzil almaq getdikcə daha çətin maliyyə məsələsinə çevrilir. Maaşlar artır, amma mənzil qiymətləri də yüksəlir. Nəticədə orta gəlirli vətəndaşın ev almaq üçün işləməli olduğu müddət uzanır.
Azpost.info-nun hesablaması göstərir ki, ölkə üzrə orta aylıq əməkhaqqı alan şəxs Bakıda orta ölçülü mənzil almaq üçün bütün gəlirini xərcləsə belə, təxminən 12-16 il işləməli ola bilər. Real həyatda isə bu müddət daha uzundur. Çünki maaşın hamısını ev almaq üçün yığmaq mümkün deyil.
Orta maaş nə qədərdir?
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin yanvar-may aylarında Azərbaycanda orta aylıq nominal əməkhaqqı 1175 manat təşkil edib. Bu, əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 7,3 faiz çoxdur. Eyni zamanda inflyasiya 5,7 faiz səviyyəsində qeydə alınıb.
Bu o deməkdir ki, nominal maaş artsa da, həmin artımın mühüm hissəsi qiymətlərin yüksəlməsi ilə qarşılaşır.
Əmək bazarında isə “orta maaş” anlayışı real vəziyyəti tam əks etdirmir. Yüksək maaş alan neft-qaz, maliyyə, İT və bəzi rəhbər vəzifələr ümumi göstəricini yuxarı qaldırır. Digər tərəfdən, xidmət, ticarət, təhsil və bir sıra sosial sahələrdə çalışanların gəlirləri orta göstəricidən aşağıdır.
Bakıda ev neçəyədir?
2026-cı ilin iyul ayında AQP-nin daşınmaz əmlak bazarı təhlilinə əsasən, Bakıda yeni tikili mənzillərin median qiyməti 2813 manat/kvadratmetr, köhnə tikili mənzillərin median qiyməti isə 2617 manat/kvadratmetr olub.
Bu qiymətlərlə 60 kvadratmetrlik mənzilin təxmini dəyəri belə görünür:
Yeni tikili: təxminən 168 750 manat;
Köhnə tikili: təxminən 157 000 manat.
Rəqəmlər rayon, metroya yaxınlıq, təmir və binanın vəziyyətindən asılı olaraq ciddi şəkildə dəyişir. Amma median qiymətlər orta alıcı üçün bazarın ümumi istiqamətini göstərir.
Hesablayanda mənzərə daha aydın olur
Ölkə üzrə orta maaş olan 1175 manat əsasında hesablayaq.
Bir il ərzində ümumi əməkhaqqı:
1175 × 12 = 14 100 manat
Əgər həmin şəxs bir qəpik də xərcləmədən bütün maaşını yığsa:
157 min manatlıq köhnə tikili üçün təxminən 11,1 il;
168,7 min manatlıq yeni tikili üçün isə təxminən 12 il işləməli olar.
Amma bu yalnız nəzəri hesablamadır.
İnsan yemək, kirayə, kommunal xidmətlər, nəqliyyat, səhiyyə və digər gündəlik ehtiyaclara pul xərcləyir. Buna görə də orta maaş alan şəxs gəlirinin, məsələn, 30 faizini yığa bilirsə, vəziyyət tamamilə dəyişir.
Bu halda yeni tikilidə 60 kvadratmetrlik mənzil üçün lazım olan müddət təxminən 40 ilə, köhnə tikili üçün isə 37 ilə yaxınlaşır.
Bu hesaba inflyasiya və gələcəkdə mənzil qiymətlərinin artması da daxil deyil.
Maaş artır, ev isə daha sürətlə uzaqlaşır
Problem yalnız əməkhaqqının məbləğində deyil. Əsas məsələ əməkhaqqı ilə mənzil qiymətinin artım tempinin fərqidir.
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin ilk beş ayında orta əməkhaqqı illik 7,3 faiz artıb. Bakı daşınmaz əmlak bazarında isə AQP məlumatları yeni tikililərdə 2026-cı ilin iyulında median qiymətin dekabr 2025-ci illə müqayisədə 6,5 faiz yüksəldiyini göstərir.
İyul ayında yeni tikili mənzillərin median qiyməti 2813 manata çatıb. Bazarın daha geniş təhlili qiymətlərin tədricən, lakin sabit şəkildə artdığını göstərir.
Yəni maaş və mənzil qiymətləri arasında ciddi fərq yaranmasa da, artıq mövcud olan böyük qiymət uçurumu səbəbindən ev almaq problemi aradan qalxmır.
Əmək bazarı iki fərqli Azərbaycana bölünür
Bakıda iş bazarında gəlirlər arasında ciddi fərq var.
Bir tərəfdə yüksək gəlirli sahələr mövcuddur:
neft-qaz;
İT və rəqəmsal texnologiyalar;
maliyyə və bank sektoru;
beynəlxalq şirkətlər;
yüksək ixtisaslı mühəndislik;
rəhbər vəzifələr.
Digər tərəfdə isə yüz minlərlə insan nisbətən aşağı gəlirli sahələrdə çalışır. Orta əməkhaqqı həmin iki qrupun arasındakı fərqi tam göstərmir.
Məsələn, aylıq 800-1000 manat qazanan və kirayədə yaşayan bir şəxsin ev almaq üçün ilkin ödəniş toplaması belə illər çəkə bilər.
1175 manatlıq orta maaşın özü də ev almaq üçün “orta gəlirli alıcı” anlayışının artıq kifayət etmədiyini göstərir.
İpoteka çıxış yoludurmu?
Əksər ailələr üçün mənzil almağın yeganə real yolu ipotekadır. Lakin burada da əsas problem ilkin ödəniş və uzunmüddətli borcdur.
Təxminən 160 min manatlıq mənzil üçün 20 faiz ilkin ödəniş nəzəri olaraq 32 min manat deməkdir.
Orta maaş alan şəxs aylıq 300-400 manat yığa bilirsə, yalnız ilkin ödənişi toplamaq üçün 7-9 ilə yaxın vaxt tələb oluna bilər.
Sonra isə uzun illər davam edən kredit ödənişləri başlayır.
Beynəlxalq müqayisələr də Bakıda mənzil əlçatanlığı probleminin ciddi olduğunu göstərir. Numbeo-nun 2026-cı il indeksində Bakının “mənzil qiyməti/gəlir” göstəricisi 16,2 olaraq göstərilir. Bu, mənzil qiymətlərinin gəlirlərlə müqayisədə yüksək olduğunu göstərən beynəlxalq göstəricidir.
60 kvadratmetrlik mənzil orta ailə üçün niyə əlçatmazlaşır?
Əsas problem Bakıda orta ailənin yalnız ev almağa yox, yaşamağa da pul xərcləməsidir.
Ərzaq, nəqliyyat, kommunal xidmətlər, uşaqların təhsili və digər gündəlik xərclər gəlirin böyük hissəsini aparır.
2026-cı ildə ölkədə illik inflyasiyanın 5,7 faiz olması da ailələrin yığım imkanlarına təsir göstərir.
Bu səbəbdən mənzil bazarında yeni sosial reallıq formalaşır: bir nəfərin maaşı ilə ev almaq getdikcə daha çətin, iki gəlirli ailə üçün isə nisbətən mümkün olur.
Bəs çıxış yolu nədir?
Mütəxəssislərin mənzil əlçatanlığı ilə bağlı tez-tez vurğuladığı əsas məsələlər bunlardır:
-əməkhaqlarının real artımının təmin olunması;
-regionlarda yüksək maaşlı iş yerlərinin yaradılması;
-kirayə mənzil bazarının inkişafı;
-uzunmüddətli və daha əlçatan ipoteka imkanları;
-mənzil tikintisinin artırılması;
-bazarda daha aşağı qiymətli seqmentin genişləndirilməsi.
Hazırkı rəqəmlər göstərir ki, Bakıda ev almaq artıq sadəcə “işləyib pul yığmaq” məsələsi deyil. Bu, ailənin neçə nəfərinin işləməsindən, hansı sahədə çalışmasından, nə qədər ilkin kapitalının olmasından və ipotekaya çıxışından asılı olan uzunmüddətli maliyyə layihəsinə çevrilib.
Ən sadə hesab isə belədir: orta maaşla çalışan bir vətəndaş bütün gəlirini xərcləmədən yığsa, Bakıda 60 kvadratmetrlik mənzil üçün 11-12 il işləməlidir. Real həyat xərcləri nəzərə alınanda isə bu müddət bir neçə onilliyə qədər uzana bilər.
Samir Abdulla
