“Koronavirus insan orqanizmində qan xəstəlikləri yarada bilər”- Həkim RƏYİ

CORRECTION – This creative image taken in a studio in Paris on November 16, 2020, showing a syringe and a vaccine vial with the reproducted logo of a US biotech firm Moderna, illustrates the announcement of an experimental vaccine against Covid-19 from Moderna that would be nearly 95% effective, marking a second major step forward in the quest to end the Covid-19 pandemic. (Photo by JOEL SAGET / AFP) / “The erroneous mention[s] appearing in the metadata of this photo by JOEL SAGET has been modified in AFP systems in the following manner: [This creative image taken in a studio in Paris on November 16, 2020, showing a syringe and a vaccine vial with the reproducted logo of a US biotech firm Moderna, illustrates the announcement of an experimental vaccine against Covid-19 from Moderna that would be nearly 95% effective, marking a second major step forward in the quest to end the Covid-19 pandemic.] instead of [This illustration picture taken in a studio in Paris on November 16, 2020, shows a syringe and a vial with the logo of US biotech firm Moderna.]. Please immediately remove the erroneous mention[s] from all your online services and delete it (them) from your servers. If you have been authorized by AFP to distribute it (them) to third parties, please ensure that the same actions are carried out by them. Failure to promptly comply with these instructions will entail liability on your part for any continued or post notification usage. Therefore we thank you very much for all your attention and prompt action. We are sorry for the inconvenience this notification may cause and remain at your disposal for any further information you may require.”

Səhiyyə Nazirliyinin mütəxəssis-eksperti Təhməz Həziyev koronavirusa yoluxan şəxslərdə qan azlığı, virusdan sağaldıqdan sonra yarana biləcək qan xəstəlikləri, bədxassəli qan problemləri ilə bağlı sualları cavablandırıb. 

– Təhməz müəllim, koronavirus qan azlığından əziyyət çəkənlərə necə təsir edir?

– Qeyd edim ki, qan azlığı xəstəlik deyil, sadəcə bir əlamətdir. Dəmir, B12 vitamini, fol turşusu kimi metabolik maddələrin çatışmazlığına bağlı olan anemiyalar sıx görülməklə birlikdə, qaraciyər və böyrək xəstəlikləri kimi sistemik səbəblərin, sümük iliyi problemləri də anemiyaya səbəb ola bilər. Bununla da COVID-19 infeksiyası keçirən insanda qan azlığının nədən yarandığını müəyyənləşdirmək olduqca önəmlidir. Koronavirus infeksiyası respirator sisteminə (xüsusən alt tənəffüs yollarına) ciddi şəkildə təsir etdiyindən anemiyası olan xəstələrdə tənəffüs çatışmazlığı müşahidə olunur.

COVID-19-un bilavasitə hematopoetik sistemə təsir nəticəsində anemiya ortaya çıxır. Koronavirusa yoluxanların 60 faizində anemiya müəyyən edilib.

– Virusa yoluxub sağalan şəxs donor ola bilərmi?

– COVID-19 pandemiyası müddətində qan donorlarının miqdarında ciddi azalma yaşanmasına baxmayaraq, qısa müddətdə bu problem aradan qalxdı.

İnfeksiya simptomsuz şəkildə keçibsə müəyyən müddətdən sonra koronavirusa yoluxmuş şəxslər qan donoru ola bilərlər. Əgər infeksiyanın simptomları ortaya çıxıbsa, o zaman simptomlar tam keçdikdən 14 gün sonra qan donoru olmaq mümkündür.

– Koronavirus laxtalanmaya səbəb olmaqla orqanizm üçün hansı çətinliklər yarada bilər?

– Koronavirus infeksiyası insan orqanizminin laxtalanma sistemində dəyişikliyə səbəb ola bilər. Trombotik ağırlaşmalar, xüsusən də xəstəliyi ağır keçirən şəxslərdə rast gəlinir. Bu ağırlaşmalara miokard infarktı, işemik insult, arterial və venoz tromboemboliya daxildir.

Ağırlaşmaların diaqnostikasını təyin etmək üçün radioloji diaqnostika və laborator testlər vacibdir. COVID-19 səbəbindən hospitalizasiya olunmuş şəxslərdə simptomatik venoz tromoembolizm ortayaçıxma nisbəti təxminən 10 faizdir.

– Koronavirusdan sağaldıqdan sonra hansı qan xəstəlikləri ortaya çıxa bilər?

-Təəssüf ki, COVID-19-za yoluxub sağalanlarda bəzən qan xəstəlikləri ortaya çıxır. Belə ki, tromboz keçirmiş insanlarda müvafiq orqan disfunksiyası yaranır. Bundan əlavə, miokard infarktı keçirmişlərdə ürək çatışmazlığı, pulmonar (ağciyər) emboliya olanlarda tənəffüs çatışmazlığı, həmçinin artmış pulmonar hipertenziya, işemik beyin insultu keçirmiş insanlar zehni və fiziki iş görən zaman çətinliklərlə üzləşirlər.

– Bədxassəli qan xəstəliyi olanlar bu müddətdə nələrə diqqət etməlidir?

– Leykoz, limfoma, miyelom kimi hematoloji xərçəngi olan, aktiv müalicə alan və ya müalicəsini yeni tamamlamış şəxslərdə digərlərinə nisbətən COVID-19 daha ağır şəkildə keçə bilər. İmmuniteti zəifləmiş və ya xərçəng xəstəliyindən müalicə alanlar, onlarla birgə yaşayan ailə üzvləri tənəffüs yolları infeksiyalarının ötürülməsi riskini azaltmaq üçün tövsiyə olunan tədbirlərə daha diqqətlə əməl etməlidirlər.

Bundan əlavə, dərmanların həkim nəzarəti olmadan birbaşa dayandırılmasının nəticələri xəstə üçün daha riskli ola bilər. Bu səbəbdən hər hansı bir dərman dəyişikliyindən əvvəl mütləq xəstələrin həkim ilə əlaqə saxlamaları tövsiyə olunur.

Əvvəlki məqalə

“Donbasa yardım göstərmək Rusiyanın borcudur”

Sonrakı məqalə

“Wolt”un Azərbaycanda 32 min manatdan çox vergi borcu yığılıb