Qrenlandiya və Antarktida 1979-cu ildən bəri 12,5 trilyon ton buz itirib. Bu itki nəticəsində dünya okeanının səviyyəsi təxminən 3,2 santimetr yüksəlib.
Bu barədə dörd onillikdən çox davam edən peyk müşahidələrinə əsaslanan geniş elmi araşdırmada bildirilir. Araşdırmanın nəticələrini “Euronews” yayıb.
Alimlər müəyyən ediblər ki, son onilliklərdə buz itkisi sürətlənib. Xüsusilə 1990-cı illərdən etibarən proses daha sürətli xarakter alıb.
Araşdırmaya görə, buz itkisinə əsas təsir göstərən amillərdən biri okeanların temperaturunun yüksəlməsidir. Daha isti su buzlaqların okeana daha çox buz kütləsi buraxmasına səbəb olur.
Ən böyük sürətlənmə 2010-cu illərdə qeydə alınıb
Tədqiqat üçün Antarktida üzrə 1979-cu ildən, Qrenlandiya üzrə isə 1972-ci ildən başlayan peyk müşahidələrindən istifadə olunub.
Məlumatlar göstərir ki, buz örtükləri 1970-ci və 1980-ci illərdə, eləcə də 1990-cı illərin əvvəllərinə qədər nisbətən sabit qalıb.
Bundan sonra buz itkisi sürətlənməyə başlayıb. Ən böyük sürətlənmə isə 2010-cu illərdə qeydə alınıb.
Northumbria Universitetinin qlasioloqu İnes Otosaka bildirib ki, buz örtüklərinin getdikcə daha çox kütlə itirməsi və bu prosesin hər onillikdə güclənməsi aydın tendensiyadır.
Onun sözlərinə görə, dəyişikliklər Yer kürəsində hava və okean temperaturunun yüksəlməsi ilə birbaşa əlaqəlidir.
Buz itkisinin 84 faizi okeana axır
Tədqiqatçılar hesablayıblar ki, itirilən buzun təxminən 84 faizi buzlaq kütlələrinin okeana daha sürətli axması ilə bağlıdır.
Qalan 16 faiz isə səthdə baş verən proseslərin payına düşür.
Daha isti dəniz suyu buzlaqları aşağıdan və kənarlardan əridir. Bu da onların okeana doğru hərəkətini sürətləndirir.
Qrenlandiyada Yakobşavn buzlağının geri çəkilmə sürətinin bəzi dövrlərdə gündə 50 metrə qədər çatdığı bildirilir.
Hər 1 santimetr milyonlarla insanı riskə ata bilər
1979-cu ildən etibarən buz örtüyünün azalması qlobal dəniz səviyyəsinin təxminən 3,2 santimetr yüksəlməsinə səbəb olub.
Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, ilk baxışda kiçik görünən bu dəyişikliklər sahilyanı ərazilər üçün ciddi nəticələr yarada bilər.
Hesablamalara görə, dəniz səviyyəsinin hər əlavə 1 santimetr yüksəlməsi hər il təxminən 2-3 milyon insanı sahil daşqınları təhlükəsi ilə üz-üzə qoya bilər.
Müvəqqəti azalma tendensiyanı dəyişməyib
2020-2023-cü illər arasında buz itkisi sürətində müəyyən qədər azalma müşahidə olunub.
Lakin tədqiqatçılar bunun uzunmüddətli tendensiyanın dəyişməsi deyil, qısamüddətli hava şəraiti dəyişiklikləri ilə bağlı olduğunu hesab edirlər.
Alimlər qeyd edirlər ki, buz örtükləri iqlim dəyişikliklərinə onilliklər ərzində reaksiya verir. Buna görə qlobal istiləşmənin qarşısının alınmasında uğur əldə edilsə belə, buz itkisi müəyyən müddət davam edə bilər.
