Ailə büdcəsində ən tez hiss olunan dəyişikliklərdən biri ərzaq qiymətlərinin hərəkətidir. Çünki ərzaq gündəlik və müntəzəm alınan məhsullardan ibarətdir. Buna görə də qiymətlərdə kiçik dəyişiklik belə ayın sonunda ailənin ümumi xərclərinə təsir göstərə bilər.
Azərbaycan Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin yanvar-iyun aylarında istehlak qiymətləri ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 5,7 faiz artıb. Həmin dövrdə qida məhsulları, alkoqollu içkilər və tütün məmulatları üzrə qiymət artımı 6,7 faiz olub.
Bu rəqəm mühüm bir məqamı göstərir: ilin ilk yarısında qida məhsulları üzrə qiymət artımı ümumi istehlak qiymətlərinin artımından daha yüksək olub.
İyunda ərzaq qiymətləri necə dəyişib?
2026-cı ilin iyununda qida məhsulları, alkoqollu içkilər və tütün məmulatlarının qiymətləri may ayı ilə müqayisədə 0,7 faiz azalıb. Lakin ötən ilin iyun ayı ilə müqayisədə bu qrup üzrə qiymətlər 7,1 faiz artıb.
Burada aylıq və illik dəyişiklik arasındakı fərq diqqət çəkir. Bir ay ərzində müəyyən məhsulların ucuzlaşması o demək deyil ki, həmin məhsullar əvvəlki ilin səviyyəsinə qayıdıb.
Məsələn, Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən, iyunda qarabaşaq yarması, toyuq əti, yoqurt, qatıq, bəzi yağlar, limon, alma, ərik, ağ kələm, soğan və bəzi içkilərin qiymətlərində artım qeydə alınıb. Eyni zamanda balıq, yumurta, banan, xiyar, pomidor, bibər, badımcan, kartof və bir sıra digər məhsullar ucuzlaşıb.
Niyə eyni səbət hamı üçün eyni bahalaşmır?
İnflyasiya göstəricisi orta statistik dəyişimi ifadə edir. Amma ailələrin alış səbəti eyni deyil.
Əgər bir ailə gəlirinin böyük hissəsini ət, süd məhsulları və digər ərzaqlara xərcləyirsə, müəyyən qiymət dəyişikliklərini daha ciddi hiss edə bilər. Başqa ailənin xərclərində isə tərəvəz və ya taxıl məhsullarının payı daha çox ola bilər.
Bu səbəbdən rəsmi inflyasiya rəqəmi ilə konkret ailənin hiss etdiyi bahalaşma arasında fərq yaranması mümkündür.
Ailə büdcəsi üçün nə etmək olar?
Ərzaq xərclərini azaltmağın ən sadə yolu alış-verişi əvvəlcədən planlaşdırmaqdır. Həftəlik menyu hazırlamaq, evdə olan məhsulları siyahıya almaq və mağazaya siyahısız getməmək impulsiv alışların qarşısını ala bilər.
Digər vacib məsələ mövsümi məhsullardan istifadədir. Qiymətlər məhsuldan məhsula və mövsümdən mövsümə dəyişir. Buna görə ailə büdcəsini qorumaq üçün yalnız məhsulun qiymətinə deyil, onun ay ərzində ümumi xərclərə təsirinə baxmaq daha doğrudur.
2026-cı ilin ilk yarısının statistikası göstərir ki, ərzaq qiymətləri ailə büdcəsi üçün əsas xərc istiqamətlərindən biri olaraq qalır. Ona görə də aylıq büdcə hazırlanarkən ərzaq xərclərinin ayrıca izlənməsi artıq sadəcə qənaət üsulu deyil, maliyyə planlaşdırmasının vacib hissəsidir.
Samir Abdulla
